ខ្មែរយើងស្ទើរគ្រប់គ្នា គ្មាននរណាដែលថាមិនធ្លាប់ស្ដាប់ឮបទមួយនេះទេ គឺ “បឹងហ្គាវ៉ាន់ សូឡូ” បកស្រាយដោយតារាចម្រៀងស្ត្រី ជាតិខ្មែរកម្ពុជាក្រោម សំឡេងច្រឡំគ្នាជាមួយនឹង ប៉ែន រ៉ន គឺ “ឈុន វណ្ណា” កាលពិអំឡុងទសវត្សរ៍ ១៩៦០។ កាលខ្ញុំនៅពីតូច ស្ដាប់បទចម្រៀងនេះម្ដងណា ក៏ឆ្ងល់ដែរ ចង់ដឹងណាស់ថា តើ អា “បឹង” មួយហ្នឹង ឈ្មោះអីក៏ចម្លែកម្ល៉េះ? ហើយវានៅឯណា? តាមការពិត នេះមិនមែនជា “បឹង” ទេ វាគឺជា “ទន្លេ” ដ៏វែងអន្លាយមួយនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍យើងនេះឯង។

នៅក្នុងភាសា Bahasa របស់ជាតិសាសន៍ជ្វា (ភាសាផ្លូវរដ្ឋរបស់ពួកឥណ្ឌូណេស៊ី) ពាក្យថា “Bengawan” ប្រែថា “ទន្លេ” ចំណែកឯពាក្យថា “Solo” គឺជាឈ្មោះទន្លេវែងជាងគេ និងទទឹងអាងធំជាងគេបំផុតក្នុងទឹកដីប្រជុំកោះជ្វាភាគខាងលិច ដែលមានប្រវែង “២0៩0 គីឡូម៉ែត្រ ឬ ១៣០០ ម៉ៃល៍” ហូរកាត់ខេត្តចំនួន២។

ចម្រៀងដ៏ពីរោះរណ្ដំនេះ ត្រូវបាននិពន្ធឡើងដំបូងនៅឆ្នាំ ១៩៤០ ជាទម្រង់កំណាព្យ ពោលគឺក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដោយកវីជ្វា ឈ្មោះ “Gesang Martohartono” ពេលដែលគាត់អាយុ២៣ឆ្នាំ។

ខ្លឹមសារនៃចម្រៀងជាភាសាជ្វានេះ ជាការពិព័ណ៌នាអំពីសម្រស់ធម្មជាតិ ដ៏ស្រស់បំព្រងនៃទន្លេ “Solo” ដ៏វែងអន្លាយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី។ បទនេះត្រូវបានគេផ្សព្វផ្សាយលើកតម្កើងជាបទចម្រៀងជាតិ បន្ទាប់ពីប្រទេសនេះ ទទួលបានឯករាជ្យក្រោយសង្គ្រាមលោក។

សូរស័ព្ទសំឡេងតន្ត្រី ចង្វាក់ភ្លេងយឺតៗរបៀបច្រៀងបង្អូសដល់គល់កន្លើត និងរបៀបបញ្ចេញសំឡេងគ្រហឹមទាំងបិទមាត់ឱ្យឡើងខ្ទរដល់សោតឥន្ទ្រីយារម្មណ៍ រៀបរាប់ ផ្សំនឹងសំឡេងច្រៀងប្រកបដោយទឹកដមស្រទន់ផងនោះ ធ្វើឱ្យបទចម្រៀង “Bengawan​ Solo” ល្បីរន្ទឺឆ្លងព្រំដែនសីមាពាសពេញតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងឆ្លងទៅដល់តំបន់អាស៊ីខាងកើត និងផ្នែកខ្លះនៃតំបន់អឺរ៉ុបក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍នោះថែមទៀតផង។

បទនេះ ក្រោយពីល្បីខ្លាំង ក៏ត្រូវបានគេយកទៅនិពន្ធ ជាភាសាផ្សេងៗខុសៗគ្នា ប៉ុន្តែរក្សាបានអត្ថន័យដើមឱ្យនៅដដែល គឺការច្រៀងរៀបរាប់ពីសម្រស់ដ៏ត្រកាលនៃ “ទន្លេជ្វា” រួមទាំងលំហូរទឹកឡើងចុះក្នុងរដូវប្រាំង រដូវវស្សា កម្ពស់ទឹក ខ្ពស់ទាប មានទេសភាពភ្នំវែងអន្លាយព័ទ្ធជុំវិញ ជាខ្សែទឹកសម្រាប់ផ្លូវចរាចរដឹកទំនិញតូចធំ ជា មគ្គទេសក៍ពាណិជ្ជកម្ម ចលនានៃខ្សែទឹកដែលបានហូរចុះចាក់ចូលទៅដល់សមុទ្រជ្វា…។ល។

ក្នុងអំឡុងពេលដែលឥណ្ឌូណេស៊ី កំពុងស្ថិតក្រោមការត្រួតត្រារបស់ពួកចក្រពត្តិជប៉ុន បទចម្រៀង “Bengawan​ Solo” ហាក់បានដើរតួនាទីជាអ្នកស្រែករំពងសំឡេងអំពាវនាវបន្ទន់ចិត្តកងទ័ពជប៉ុន ហាក់ដូចជាអ្នកដែលស្រែកអំពាវនាវស្វែងរកការបញ្ចប់សង្គ្រាម និងបង្កើតសន្តិភាព។ ឥទ្ធិពលនៃចម្រៀង “Bengawan​ Solo” បានធ្វើឱ្យវរសេនីយ៍ឯកជប៉ុនមួយរូបឈ្មោះ តាកាហាស៊ី កូរីយ៉ូ (Takahashi Kōryō) សរសេរអត្ថបទចម្រៀងថ្មីជាភាសាឥណ្ឌូណេស៊ី តបទៅនឹងបទភ្លេង “Bengawan​ Solo” នោះវិញ នៅក្នុងបទមួយដែលមានចំណងជើងថា “Negeri Sekutu”។ វរសេនីយ៍ជប៉ុន សរសេរបទ “Negeri Sekutu” នេះ ដើម្បីប្រឆាំងនឹងខ្លឹមសាររបស់ “Bengawan​ Solo” ដែលហាក់ដូចទាមទារចង់ឱ្យមានការដកទ័ពជប៉ុនចេញ ចង់ឱ្យមានការដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ និងហាក់ដូចជាចង់បានសន្តិភាព។ ថ្វីដ្បិតតែវាមិនមានច្រៀងរៀបរាប់នៅក្នុងខ្លឹមសារបទចម្រៀងនោះពិតមែន ប៉ុន្តែគេដឹងច្បាស់ថា វាបង្កប់ខ្លឹមសារស្វែងរកសន្តិភាព។ ដូច្នេះបទ “Negeri Sekutu” ពេលនោះ គឺច្រៀងរៀបរាប់ លើកសរសើរពីពួកអាណានិគមជប៉ុន ដែលគេនិយមហៅថាជាសម្ព័ន្ធមិត្ត។ ពាក្យសម្ព័ន្ធមិត្តកាលនោះ គឺមានន័យស្មើនឹងពួកអ្នកដើររំលោភជិះជាន់គេនោះឯង។

គេថា “មនុស្សគិត មិនដូចអាទិទេពគិត” នោះទេ។ ទីបំផុតទៅ ការដួលរលំនៃសង្គ្រាមពិភពលោកដែលឆេះដាច់ដោចស្ទើរតែផុតពូជមនុស្សលើផែនដី ក៏ជាការដួលរលំនៃរបបអាណានិគមគ្រប់សព្វនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែរ។ បារាំងដកទ័ពចេញពីកម្ពុជា អាមេរិកចាកចេញពីវៀតណាម អេស្ប៉ាញចេញពីហ្វីលីពីន ជប៉ុនក៏ចេញពីឥណ្ឌូណេស៊ី និងថៃ គឺសុទ្ធតែកើតពីហេតុផលបរាជ័យនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២ទាំងអស់ គ្មានហេតុផលអ្វីផ្សេងដូចការដណ្ដើមគុណសម្បត្តិរបស់ពួកអ្នកនយោបាយរូបណានោះទេ។

ក្រោយភ្លើងសង្គ្រាមស្ងប់ទៅ មានតារាចម្រៀងជាតិជប៉ុនដ៏ល្បីល្បាញម្នាក់ ឈ្មោះ “អ៊ិជិរ៉ុ ហ្វុជិយ៉ាក់ម៉ាក់” (Ichiro Fujiyama) ដែលធ្លាប់បានជាប់គុកនៅកោះជ្វាខាងកើត (ច្បាប់ប្រទេសកាលណោះ គ្រប់បុរសត្រូវតែបំពេញកាតព្វកិច្ចធ្វើជាទាហានពេលប្រទេសធ្លាក់ក្នុងសង្គ្រាម)។ ក្រោយជប៉ុនចុះចាញ់ បានចំណាយពេលវេលាខ្លះនៅក្នុងគុកនៅកណ្ដាលកោះជ្វា សរសេរទំនុកច្រៀងបទ “Bengawan Solo” ជាភាសាជប៉ុន ហើយក្រោយមកពេលគេដោះលែងឈ្លើយសឹកសង្គ្រាមចេញវិញ “អ៊ិជិរ៉ុ” នៅរស់រានមានជីវិត ហើយបានយកបទនោះទៅច្រៀងនៅជប៉ុន រហូតបង្កើតបានភាពល្បីល្បាញដល់កំពូល ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៧។

១០ឆ្នាំក្រោយមក បទនេះត្រូវបានលើកយកទៅច្រៀងក្នុងភាសាកុកងឺ របស់ប្រជាជនចិន ភាសាម៉ាឡេទំនើប របស់ពួកម៉ាឡេស៊ី (តាមពិត ភាសារួមតែមួយ ពីដើមឡើយ គឺ បាហាសា ជាភាសាផ្លូវការរបស់ម៉ាឡេ និង ជ្វា) ភាសាតាហ្គាឡុក របស់ហ្វីលីពីន និងក្រោយៗមកទៀត មានជាភាសា ប៉ូឡូញ រុស្ស៊ី ហូឡង់ ថៃ វៀតណាម និង ខ្មែរយើងផងដែរ ដែលច្រៀងដោយ “ឈុន វណ្ណា“។ ឈុន វណ្ណា ក្រោយពីបែករបបប៉ុលពត បាននៅរស់រាន មានជីវិត ហើយនិរទេសខ្លួនចេញទៅនៅ សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៨១ តាមរយៈអភ័យឯកសិទ្ធិជនរងគ្រោះសង្គ្រាម ភៀសខ្លួននៅជំរុំ ខាវអ៊ីដាង ព្រំដែន ខ្មែរថៃ។ គាត់បានធ្វើមរណកាលនៅ ខាលីហ្វរញ៉ា សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងអាយុ ៨០ឆ្នាំ ដោយរោគាពាធ។

នៅដើមទសវត្សរ៍ ១៩៦០ មានកំណែប្រែជាភាសាអង់គ្លេស ដែលមានចំណងជើងថា “By the River of Love” រៀបចំផលិតដោយផលិតកម្មថាសចម្រៀងមួយនៅហុងកុង ច្រៀងដោយតារាស្រីហុងកុងដ៏ស្រស់ស្អាត ឈ្មោះ Rebecca Pan។ ក្នុងកំណែប្រែជាអង់គ្លេសនោះ គេបានកាឡៃខ្លឹមសារបន្តិចទៅជា ការច្រៀងរៀបរាប់ពីរាត្រីដ៏ផ្អែមល្ហែមមួយ នៅក្រោមផ្កាយភ្លឺចិញ្ចាច។ បន្ទាប់មក បទនោះ បានយកទៅប្រើក្នុងខ្សែភាពយន្តមួយ ដែលមានចំណងជើងថា “In the Mood for Love” ក្នុងឆ្នាំ២០០០។

រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ បទចម្រៀងរៀបរាប់ពីដងទន្លេសូឡូ ត្រូវបានលើកយកទៅច្រៀងឡើងវិញ ដោយសិល្បករច្រើនរាប់មិនអស់ នៅទូទាំងពិភពលោក។ ហើយបទចម្រៀងមួយនេះ បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងគ្រប់របៀបវារៈក្រុមមគ្គទេសក៍ទេសចរណ៍ ដែលនឹងត្រូវមានដំណើរកម្សាន្តទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី។

***ទំនុកច្រៀងច្បាប់ដើម ជាភាសា Bahasa របស់ឥណ្ឌូណេស៊ី និងបកប្រែជាភាសាខ្មែរក្នុងរង្វង់ក្រចក| “Bengawan Solo Lyrics and Khmer translation”

Bengawan Solo (ឱ ទន្លេសូឡូអើយ)

Riwayatmu ini (ប្រវត្តិរបស់អ្នក)

Sedari dulu jadi (តាំងពីយូរលង់ណាស់មកហើយ ដែលអ្នករក្សាបាន)

Perhatian insani (ជាទីទាក់ទាញនៃមនុស្សផងទាំងពួង)

Musim kemarau (ទោះក្នុងរដូវប្រាំង)

Tak seberapa airmu (អ្នកមានទឹកតែបន្តិចបន្តួច)

Di musim hujan air (ឯក្នុងរដូវវស្សា, ទឹក)

Meluap sampai jauh (ហូរជន់នាចគ្រប់ទិសទី)

Mata airmu dari Solo (រដូវផ្ការីកនៅតាមដងទន្លេអ្នក)

Terkurung Gunung Seribu (មើលទៅហាក់ដូចជានៅឆ្ងាយពីភ្នំសេរីប៊ុ)

Air meluap sampai jauh (ទឹកជោរជន់ហូរទៅសែនឆ្ងាយ)

Dan akhirnya ke laut (ហើយចុងបញ្ចប់ក៏ហូរចូលទៅសមុទ្រ)

Itu perahu (ទូកមួយនោះ)

Riwayatnya dulu (ក៏មានប្រវត្តិអតីតកាលវាដែរ)

Kaum pedagang selalu (ឈ្មួញផ្លូវទឹក, តែងតែ)

Naik itu perahu (បើកបរកាត់តាមនេះ)