Category Archives: ចំណេះដឹងទូទៅ | General Knowledge

“សារ៉ុង” គឺជាពាក្យដើមនៃសំពត់ប្រពៃណីរបស់មូស្លីម ដែលរស់នៅតំបន់ស៊ូម៉ាត្រា និង ជ្វា។ ពាក្យ “សារ៉ុង” ជាពាក្យកម្ចីពីភាសាអង់គ្លេស ដើមកំណើតម៉ាឡេ សរសេរថា “Sarong” មានន័យថា “គ្របដណ្ដប់” ឬ “ដើម្បីស្រោប”។

ពាក្យ “សារ៉ុង” នេះ គេចាប់ផ្ដើមហៅដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៣៤ ដែលខ្លឹមសាររបស់អ្នកនិយាយ គឺសំដៅលើក្រណាត់ស្លៀកចាប់ពីចង្កេះចុះក្រោម ហៅថាសំពត់។ ហើយសំពត់សារ៉ុងនេះ ក៏គេកាលណោះ ផ្ដោតទៅលើតែប្រពៃណីរបស់ជនជាតិម៉ាឡេស៊ី និង ឥណ្ឌូណេស៊ីទេ។ ក្នុងភាសា ឥណ្ឌូណេស៊ី គេសរសេរជា “សារុង” (Sarung)។ ដូច្នេះ “សារ៉ុង ឬ សារុង” ជារួម ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីវប្បធម៌ដ៏ចំណាស់របស់ជាតិសាសន៍ក្នុងភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាពិសេសអ្នកនៅប្រជុំកោះជ្វា។ វាត្រូវបានត្បាញក្នុងទំហំដូចៗគ្នា ឬប្រហាក់ប្រហែលគ្នា គឺក្រណាត់ប្រវែងស្រុងជិត១ម៉ែត្រ និង ទទឹង ២ម៉ែត្រលើសបន្តិច (0.91 m x 2.3 m)។

*រូបថតដើមពី* *http://www.flickr.com* *បង្ហាញរូបថតរបស់ស្ត្រីជ្វាស្លៀកសារ៉ុង នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៥*

នៅឥណ្ឌូណេស៊ី គេហៅថា “សារុង” (បញ្ចេញសំឡេងធ្ងន់ជាងភាសាខាងម៉ាឡេ) លើកលែងតែនៅ “កោះបាលី” គេហៅថា “ក្រឹមបិន” ដែលប្រហែលជាក្លាយមកពីភាសាជ្វាបុរាណទាក់ទងនឹងពាក្យថា “កឹមបិន” (Kemben) ប្រែថាក្រណាត់ រុំខ្លួនរបស់ពួកជ្វា។ ហើយប្រហែលជា ភាសាឆ្លងគ្នានេះឯង ដែលខ្មែរយើងហៅក្រណាត់វែងរុំខ្លួនជិត ថាជា “ក្បិន” ដែលយើងដឹងហើយថា ពួកជ្វា ធ្លាប់ជាឈ្មួញដឹកទំនិញសព្វបែបយ៉ាង ជាពិសេស “ក្រណាត់” យកមកលក់នៅបណ្ដាប្រទេសជិតខាងក្នុងអំឡុងអតីតកាលជាង៧០០ឆ្នាំមុន។

ចម្លាក់ប្រាសាទ Majapahit នៅលើកោះជ្វា បង្ហាញពីស្ត្រីជ្វា ស្លៀក Kemben នៅក្នុង ស.វ. ទី១៤

សារ៉ុង ឬ សារុង ឬ កឹមបិន មានលក្ខណៈស្លៀកពាក់ជាបំពង់ធំវែង ពាក់ដោយបុរស និង ស្ត្រី ទូទាំងប្រជុំកោះឥណ្ឌូណេស៊ី។ ហើយវាប្រើជាពិសេសចាំបាច់ សម្រាប់បុរសមូស្លីម ស្លៀកអធិដ្ឋាន។

ក្រណាត់សារុងរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ី ត្រូវបានដេរភ្ជាប់គ្នាដើម្បីបង្កើតជាសំពត់រាងជាបំពង់។ នៅបាលី សារ៉ុង មិនត្រូវបានគេដេរភ្ជាប់គ្នាជាបំពង់ទេ ប៉ុន្តែនៅតែជាក្រណាត់សម្រាប់រុំជុំវិញចង្កេះ ហើយដេរភ្ជាប់ជាមួយនឹងប៉ាក់។

នៅឥណ្ឌូណេស៊ី គេបែងចែកឈ្មោះសារុង ទៅតាមវិធីសាស្ត្រត្បាញ ឬ វិធីសាស្ត្របោះពុម្ពរូបផ្សេងៗទៀត។ មិនមែនហៅចូលគ្នាថាជា សារុងទាំងអស់ទេ។ ជាក់ស្ដែង មានក្រណាត់សំពត់មួយដែលគេចាក់ពុម្ពពណ៌ងងឹតៗ ខ្មៅៗ ហើយក្រឡាល្អិតៗ មិនសូវមានផ្កាភ្ញីឆើតឆាយ គ្មានពណ៌ភ្លឺស្រស់រំលេច អាហ្នឹងគេហៅថា “បាទីក” (Batik)។ បាទីក នេះ នៅស្រុកខ្មែរ យើងតែងឮគេហៅថា “សារ៉ុងមនុស្សចាស់” ព្រោះវាមានលក្ខណៈបែបចាស់ទុំ ហើយក្មេងៗមិនសូវចូលចិត្តស្លៀកទេ។

*បាទិក (Batik) របស់ឥណ្ឌូណេស៊ី ដែលខ្មែរយើងនិយមហៅថា “សារ៉ុងមនុស្សចាស់”*

មិនថា “សារុង ឬ បាទីក” ពួកក្រណាត់អស់នេះ ប្រសិនបើគេត្បាញចេញមកពីអំបោះធម្មតាថោកៗ គេក៏ប្រើវាសម្រាប់ស្លៀកនៅផ្ទះសម្បែង ឬធ្វើការងារប្រចាំថ្ងៃធម្មតា។ បើជាក្រណាត់ត្បាញចេញពីសរសៃសូត្រ ដែលភ្លឺថ្លាស្រស់ល្អ វានឹងមានតម្លៃថ្លៃខ្លាំង ហើយគេនឹងស្លៀកវា ក្នុងពិធីធំដុំ ផ្លូវការ ដូចជាពិធីរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ ចូលរួមកិច្ចប្រជុំថ្នាក់ជាតិ អន្តរជាតិ ……។ល។

នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ លោកប្រធានាធិបតី “ចូកូ វីដូដូ” បានប្រកាសថា ប្រជាជនជ្វាទាំងអស់ នៃដែនកោះឥណ្ឌូណេស៊ី ត្រូវចូលរួមផ្សព្វផ្សាយសម្លៀកបំពាក់ធ្វើពី សារុង ឬ បាទីក ឱ្យបានយ៉ាងហោចណាស់១ដង ក្នុង១ខែ ដើម្បីជាការដឹងគុណ និងតបគុណ ចំពោះសហគមន៍ សិប្បករត្បាញសារុងទាំងអស់ក្នុងទូទាំងប្រទេស ក៏ដូចជាជំរុញព្រលឹងវប្បធម៌ដ៏ចំណាស់របស់ខ្លួននៅលើឆាកអន្តរជាតិផង។

តើជាតិសាសន៍ណាខ្លះស្លៀកសារ៉ុង?

“Sarong” ត្រូវបានគេយកទៅរចនាម៉ូដយ៉ាងស្រស់ស្អាត សម្រាប់ជាឯកសណ្ឋានរបស់បាហុនិកា

ប្រទេសដែលស្លៀកសារ៉ុងក្នុងទម្រង់សាមញ្ញទូទៅច្រើនជាងគេ (គឺស្លៀកដោយច្បិចក្បាលក្រណាត់យកមកបត់ឆ្នុក ចុកក្រោមរន្ធផ្ចិត) គឺប្រជាជនក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ (មានច្រើនជាងគេ) រួមមានដូចជា៖ ប្រ៊ុយណេ ឥណ្ឌូណេស៊ី ហ្វីលីពីន ម៉ាឡេស៊ី សិង្ហបុរី និង កម្ពុជា។

ចំណែកថៃ ដែលស្ថិតនៅកៀកក្បែរគ្នាជាមួយបងប្អូនអ្នកស្លៀកសារ៉ុង ច្រើននិយមប្រើសារ៉ុងសម្រាប់តែការផ្លាស់ងូតទឹក ឬ សម្រាប់ស្ប៉ា ស្ទីម តែប៉ុណ្ណោះ ព្រោះថៃមិនសូវមានទម្លាប់ចុកឆ្នុកសារ៉ុងទេ។ បើជាសំពត់ក្រណាត់ផ្សេង គេច្រើនដេរទំពក់ ឬដេរកៅស៊ូឱ្យជាប់មាំ។

នៅប្រទេសថៃ គេប្រើសារ៉ុង សម្រាប់តែការផ្លាស់ងូតទឹក និង ស្ប៉ា ឬ ស្ទីម តែប៉ុណ្ណោះ

រូបថតសិល្បៈរបស់ថៃ បង្ហាញពីទំនៀមទម្លាប់ក្នុងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ដោយប្រើសារ៉ុងផ្លាស់ងូតទឹក

ឯលាវ វិញ គេត្បាញកំណាត់សំពត់ដោយសរសៃអំបោះប្រភេទផ្សេង មិនចាក់ពុម្ពផ្កាស្រស់ឆើតឆាយដូចសារ៉ុងទេ ហើយក៏គេមិនស្លៀកវែងដល់កែងជើងដែរ។ លាវ គេប្រើសំពត់សឹង ស្លៀកដោយដេរគន្លឹះទំពក់ខ្ទាស់ ហើយកំណត់ស្រុងចុះត្រឹមក្រោមជង្គង់ ដែលជាវប្បធម៌ដាច់ដោយឡែកផ្សេងមួយទៀតសម្រាប់កំណត់អត្ដសញ្ញាណជាតិសាសន៍មិនឱ្យច្រឡំនឹងគេ។

*រូបថតរបស់ http://www.ockpoptok.com* បង្ហាញស្ត្រីលាវនៅសហគមន៍តម្បាញសិង ដែលជាសំពត់ប្រពៃណីរបស់ពួកគេ (លាវមិនស្លៀកសារ៉ុងទេ)

ឯភូមា ស្លៀកសំពត់ចុក តែបុរសភេទទេ ហើយក៏មិនមែនប្រភេទសារ៉ុងផ្កាដូចម៉ាឡេដែរ តែជាក្រណាត់សំពត់សូត្រគោមក្រឡា។ ចំណែកស្ត្រីភូមា ច្រើនស្លៀកសំពត់ដែលត្បាញដោយសរសៃសូត្រឬអំបោះក្នុងតំបន់ផ្ទាល់ខ្លួន ហើយដេរទំពក់ខ្ទាស់ ដូចទៅនឹងថៃ លាវ ដែរ។

រូបភាពបុរសភូមា ស្លៀកសារ៉ុង ដែលជាតម្បាញផ្ទាល់របស់ជាតិសាសន៍ពួកគេខ្លួនឯង ហៅថា “Longyi”

រូបថតស្ត្រីជនជាតិភូមាស្លៀកសំពត់ ដែលត្បាញដោយអំបោះ និង សូត្រ ហើយមានដេរទំពក់ថ្ពក់នៅចង្កេះ ហៅថា Longyi

ចុងក្រោយ គឺវៀតណាម ដែលរាប់ថាជាសាសន៍មួយ ដែលមិនចេះស្លៀកសារ៉ុង ឬ សំពត់សោះតែម្ដង។ វៀតណាម ស្លៀកខោ ឬ រ៉ូបវែង ដូចប្រពៃណីចិន។ តែបើជាសំពត់ ទាល់តែសំពត់ដេរដូចម៉ូតមកពីអ៊ឺរ៉ុប។ ខ្ញុំធ្លាប់ទៅលេងតំបន់កម្ពុជាក្រោម (ខេត្តព្រះត្រពាំង) ខ្មែរក្រោមដែលបានរស់នៅលាយឡំនិងវៀតណាមប៉ុន្មានរយឆ្នាំកន្លងមកនេះ មិនចេះស្លៀកសំពត់ទៅវត្តទេ។ គ្រប់គ្នាទាំងស្រី ទាំងប្រុស គឺគេស្លៀកខោ។ ចំណែកខ្ញុំដែលទៅពីស្រុកខ្មែរ ស្លៀកសំពត់បត់ផាមួង ក៏ត្រូវបានគេចំអន់លេង ដោយហៅថា “ក្រមុំកម្ពុជា”។ អ្នកនៅទីនោះ ពន្យល់ខ្ញុំថា ពួកគេឱ្យតែឃើញស្ត្រីរូបណាស្លៀកសារ៉ុង (ឬសំពត់បត់ដាក់ទំពក់) គេនឹងដឹងភ្លាមថាយើងនេះមកពីតំបន់កម្ពុជាកណ្ដាល ដូច្នេះហើយ ទើបគេចំអន់លេង ហៅថា “ក្រមុំកម្ពុជា” ឬជួនកាលហៅថា “អ្នកភ្នំពេញ”។

ដោយឡែក សារ៉ុង ក៏ត្រូវបានប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយដែរ នៅប្រទេសស្រីលង្កា ដែលស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង និងប្រទេសមួយចំនួនទៀតដែលនៅក្នុងឧបទ្វីបឥណ្ឌា ប៉ុន្តែវាត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់តែបុរសប៉ុណ្ណោះ។

រូបភាពតារាបង្ហាញម៉ូដរបស់ប្រទេស ស្រីលង្កា ដែលបង្ហាញម៉ូដសារ៉ុង ដែលត្រូវបានតម្បាញក្នុងទម្រង់មួយខុសពីនៅកោះជ្វា

នៅមានរឿងរ៉ាវវែងឆ្ងាយច្រើនរាប់លានករណីផ្សេងទៀត ដែលយើងស្រាវជ្រាវរួច នឹងដឹងថា ប្រជាជាតិក្នុងតំបន់អាស៊ីភាគអាគ្នេយ៍នេះ ពិតជាមានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងគ្នាមកយ៉ាងជិតស្និទ្ធខ្លាំងបំផុត ទាំងភាសា សាសនា ការគោរពបូជា របាំ ភ្លេង ម៉ូដសម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ ម៉ូដអលង្ករណ៍ ម៉ូដស្ថាបត្យកម្ម រសជាតិម្ហូបអាហារ ម៉ូដអាហារ….។ល។ ហើយប្រភពដើមធំៗ នៅក្នុងតំបន់ ជាប់ទាក់ទងគ្នាខ្លាំងរវាង ជ្វា ខ្មែរ ឥណ្ឌា និង ចិន។

លឹម វិរិយា

រូបភាពបង្ហាញពីទំនៀមទម្លាប់ខុសគ្នា នៃការប្រើប្រាស់សារ៉ុងរបស់ជាតិសាសន៍នីមួយៗក្នុងតំបន់អាស៊ាន

ចំណេះដឹងទូទៅ | General Knowledge, សិល្បៈវប្បធម៌

ប្រវត្តិបទចម្រៀង “Bengawan Solo”

February 22, 2023 VIRIYA LIM🌸 Leave a comment

ខ្មែរយើងស្ទើរគ្រប់គ្នា គ្មាននរណាដែលថាមិនធ្លាប់ស្ដាប់ឮបទមួយនេះទេ គឺ “បឹងហ្គាវ៉ាន់ សូឡូ” បកស្រាយដោយតារាចម្រៀងស្ត្រី ជាតិខ្មែរកម្ពុជាក្រោម សំឡេងច្រឡំគ្នាជាមួយនឹង ប៉ែន រ៉ន គឺ “ឈុន វណ្ណា” កាលពិអំឡុងទសវត្សរ៍ ១៩៦០។ កាលខ្ញុំនៅពីតូច ស្ដាប់បទចម្រៀងនេះម្ដងណា ក៏ឆ្ងល់ដែរ ចង់ដឹងណាស់ថា តើ អា “បឹង” មួយហ្នឹង ឈ្មោះអីក៏ចម្លែកម្ល៉េះ? ហើយវានៅឯណា? តាមការពិត នេះមិនមែនជា “បឹង” ទេ វាគឺជា “ទន្លេ” ដ៏វែងអន្លាយមួយនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍យើងនេះឯង។

នៅក្នុងភាសា Bahasa របស់ជាតិសាសន៍ជ្វា (ភាសាផ្លូវរដ្ឋរបស់ពួកឥណ្ឌូណេស៊ី) ពាក្យថា “Bengawan” ប្រែថា “ទន្លេ” ចំណែកឯពាក្យថា “Solo” គឺជាឈ្មោះទន្លេវែងជាងគេ និងទទឹងអាងធំជាងគេបំផុតក្នុងទឹកដីប្រជុំកោះជ្វាភាគខាងលិច ដែលមានប្រវែង “២0៩0 គីឡូម៉ែត្រ ឬ ១៣០០ ម៉ៃល៍” ហូរកាត់ខេត្តចំនួន២។

ចម្រៀងដ៏ពីរោះរណ្ដំនេះ ត្រូវបាននិពន្ធឡើងដំបូងនៅឆ្នាំ ១៩៤០ ជាទម្រង់កំណាព្យ ពោលគឺក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដោយកវីជ្វា ឈ្មោះ “Gesang Martohartono” ពេលដែលគាត់អាយុ២៣ឆ្នាំ។

ខ្លឹមសារនៃចម្រៀងជាភាសាជ្វានេះ ជាការពិព័ណ៌នាអំពីសម្រស់ធម្មជាតិ ដ៏ស្រស់បំព្រងនៃទន្លេ “Solo” ដ៏វែងអន្លាយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី។ បទនេះត្រូវបានគេផ្សព្វផ្សាយលើកតម្កើងជាបទចម្រៀងជាតិ បន្ទាប់ពីប្រទេសនេះ ទទួលបានឯករាជ្យក្រោយសង្គ្រាមលោក។

សូរស័ព្ទសំឡេងតន្ត្រី ចង្វាក់ភ្លេងយឺតៗរបៀបច្រៀងបង្អូសដល់គល់កន្លើត និងរបៀបបញ្ចេញសំឡេងគ្រហឹមទាំងបិទមាត់ឱ្យឡើងខ្ទរដល់សោតឥន្ទ្រីយារម្មណ៍ រៀបរាប់ ផ្សំនឹងសំឡេងច្រៀងប្រកបដោយទឹកដមស្រទន់ផងនោះ ធ្វើឱ្យបទចម្រៀង “Bengawan Solo” ល្បីរន្ទឺឆ្លងព្រំដែនសីមាពាសពេញតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងឆ្លងទៅដល់តំបន់អាស៊ីខាងកើត និងផ្នែកខ្លះនៃតំបន់អឺរ៉ុបក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍នោះថែមទៀតផង។

បទនេះ ក្រោយពីល្បីខ្លាំង ក៏ត្រូវបានគេយកទៅនិពន្ធ ជាភាសាផ្សេងៗខុសៗគ្នា ប៉ុន្តែរក្សាបានអត្ថន័យដើមឱ្យនៅដដែល គឺការច្រៀងរៀបរាប់ពីសម្រស់ដ៏ត្រកាលនៃ “ទន្លេជ្វា” រួមទាំងលំហូរទឹកឡើងចុះក្នុងរដូវប្រាំង រដូវវស្សា កម្ពស់ទឹក ខ្ពស់ទាប មានទេសភាពភ្នំវែងអន្លាយព័ទ្ធជុំវិញ ជាខ្សែទឹកសម្រាប់ផ្លូវចរាចរដឹកទំនិញតូចធំ ជា មគ្គទេសក៍ពាណិជ្ជកម្ម ចលនានៃខ្សែទឹកដែលបានហូរចុះចាក់ចូលទៅដល់សមុទ្រជ្វា…។ល។

ក្នុងអំឡុងពេលដែលឥណ្ឌូណេស៊ី កំពុងស្ថិតក្រោមការត្រួតត្រារបស់ពួកចក្រពត្តិជប៉ុន បទចម្រៀង “Bengawan Solo” ហាក់បានដើរតួនាទីជាអ្នកស្រែករំពងសំឡេងអំពាវនាវបន្ទន់ចិត្តកងទ័ពជប៉ុន ហាក់ដូចជាអ្នកដែលស្រែកអំពាវនាវស្វែងរកការបញ្ចប់សង្គ្រាម និងបង្កើតសន្តិភាព។ ឥទ្ធិពលនៃចម្រៀង “Bengawan Solo” បានធ្វើឱ្យវរសេនីយ៍ឯកជប៉ុនមួយរូបឈ្មោះ តាកាហាស៊ី កូរីយ៉ូ (Takahashi Kōryō) សរសេរអត្ថបទចម្រៀងថ្មីជាភាសាឥណ្ឌូណេស៊ី តបទៅនឹងបទភ្លេង “Bengawan Solo” នោះវិញ នៅក្នុងបទមួយដែលមានចំណងជើងថា “Negeri Sekutu”។ វរសេនីយ៍ជប៉ុន សរសេរបទ “Negeri Sekutu” នេះ ដើម្បីប្រឆាំងនឹងខ្លឹមសាររបស់ “Bengawan Solo” ដែលហាក់ដូចទាមទារចង់ឱ្យមានការដកទ័ពជប៉ុនចេញ ចង់ឱ្យមានការដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ និងហាក់ដូចជាចង់បានសន្តិភាព។ ថ្វីដ្បិតតែវាមិនមានច្រៀងរៀបរាប់នៅក្នុងខ្លឹមសារបទចម្រៀងនោះពិតមែន ប៉ុន្តែគេដឹងច្បាស់ថា វាបង្កប់ខ្លឹមសារស្វែងរកសន្តិភាព។ ដូច្នេះបទ “Negeri Sekutu” ពេលនោះ គឺច្រៀងរៀបរាប់ លើកសរសើរពីពួកអាណានិគមជប៉ុន ដែលគេនិយមហៅថាជាសម្ព័ន្ធមិត្ត។ ពាក្យសម្ព័ន្ធមិត្តកាលនោះ គឺមានន័យស្មើនឹងពួកអ្នកដើររំលោភជិះជាន់គេនោះឯង។

*រូបភាពទន្លេសូឡូ ថតពីលើអាកាស (រូបភាពពីក្នុង Pinterest)*

គេថា “មនុស្សគិត មិនដូចអាទិទេពគិត” នោះទេ។ ទីបំផុតទៅ ការដួលរលំនៃសង្គ្រាមពិភពលោកដែលឆេះដាច់ដោចស្ទើរតែផុតពូជមនុស្សលើផែនដី ក៏ជាការដួលរលំនៃរបបអាណានិគមគ្រប់សព្វនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែរ។ បារាំងដកទ័ពចេញពីកម្ពុជា អាមេរិកចាកចេញពីវៀតណាម អេស្ប៉ាញចេញពីហ្វីលីពីន ជប៉ុនក៏ចេញពីឥណ្ឌូណេស៊ី និងថៃ គឺសុទ្ធតែកើតពីហេតុផលបរាជ័យនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២ទាំងអស់ គ្មានហេតុផលអ្វីផ្សេងដូចការដណ្ដើមគុណសម្បត្តិរបស់ពួកអ្នកនយោបាយរូបណានោះទេ។

ក្រោយភ្លើងសង្គ្រាមស្ងប់ទៅ មានតារាចម្រៀងជាតិជប៉ុនដ៏ល្បីល្បាញម្នាក់ ឈ្មោះ “អ៊ិជិរ៉ុ ហ្វុជិយ៉ាក់ម៉ាក់” (Ichiro Fujiyama) ដែលធ្លាប់បានជាប់គុកនៅកោះជ្វាខាងកើត (ច្បាប់ប្រទេសកាលណោះ គ្រប់បុរសត្រូវតែបំពេញកាតព្វកិច្ចធ្វើជាទាហានពេលប្រទេសធ្លាក់ក្នុងសង្គ្រាម)។ ក្រោយជប៉ុនចុះចាញ់ បានចំណាយពេលវេលាខ្លះនៅក្នុងគុកនៅកណ្ដាលកោះជ្វា សរសេរទំនុកច្រៀងបទ “Bengawan Solo” ជាភាសាជប៉ុន ហើយក្រោយមកពេលគេដោះលែងឈ្លើយសឹកសង្គ្រាមចេញវិញ “អ៊ិជិរ៉ុ” នៅរស់រានមានជីវិត ហើយបានយកបទនោះទៅច្រៀងនៅជប៉ុន រហូតបង្កើតបានភាពល្បីល្បាញដល់កំពូល ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៧។

រូបគំនូរទន្លេសូឡូ តាំងនៅសារមន្ទីរ Maritiem ក្នុងទីក្រុង Rotterdam ប្រទេស Netherlands (ហូឡង់)

១០ឆ្នាំក្រោយមក បទនេះត្រូវបានលើកយកទៅច្រៀងក្នុងភាសាកុកងឺ របស់ប្រជាជនចិន ភាសាម៉ាឡេទំនើប របស់ពួកម៉ាឡេស៊ី (តាមពិត ភាសារួមតែមួយ ពីដើមឡើយ គឺ បាហាសា ជាភាសាផ្លូវការរបស់ម៉ាឡេ និង ជ្វា) ភាសាតាហ្គាឡុក របស់ហ្វីលីពីន និងក្រោយៗមកទៀត មានជាភាសា ប៉ូឡូញ រុស្ស៊ី ហូឡង់ ថៃ វៀតណាម និង ខ្មែរយើងផងដែរ ដែលច្រៀងដោយ “ឈុន វណ្ណា“។ ឈុន វណ្ណា ក្រោយពីបែករបបប៉ុលពត បាននៅរស់រាន មានជីវិត ហើយនិរទេសខ្លួនចេញទៅនៅ សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៨១ តាមរយៈអភ័យឯកសិទ្ធិជនរងគ្រោះសង្គ្រាម ភៀសខ្លួននៅជំរុំ ខាវអ៊ីដាង ព្រំដែន ខ្មែរថៃ។ គាត់បានធ្វើមរណកាលនៅ ខាលីហ្វរញ៉ា សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងអាយុ ៨០ឆ្នាំ ដោយរោគាពាធ។

នៅដើមទសវត្សរ៍ ១៩៦០ មានកំណែប្រែជាភាសាអង់គ្លេស ដែលមានចំណងជើងថា “By the River of Love” រៀបចំផលិតដោយផលិតកម្មថាសចម្រៀងមួយនៅហុងកុង ច្រៀងដោយតារាស្រីហុងកុងដ៏ស្រស់ស្អាត ឈ្មោះ Rebecca Pan។ ក្នុងកំណែប្រែជាអង់គ្លេសនោះ គេបានកាឡៃខ្លឹមសារបន្តិចទៅជា ការច្រៀងរៀបរាប់ពីរាត្រីដ៏ផ្អែមល្ហែមមួយ នៅក្រោមផ្កាយភ្លឺចិញ្ចាច។ បន្ទាប់មក បទនោះ បានយកទៅប្រើក្នុងខ្សែភាពយន្តមួយ ដែលមានចំណងជើងថា “In the Mood for Love” ក្នុងឆ្នាំ២០០០។

រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ បទចម្រៀងរៀបរាប់ពីដងទន្លេសូឡូ ត្រូវបានលើកយកទៅច្រៀងឡើងវិញ ដោយសិល្បករច្រើនរាប់មិនអស់ នៅទូទាំងពិភពលោក។ ហើយបទចម្រៀងមួយនេះ បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងគ្រប់របៀបវារៈក្រុមមគ្គទេសក៍ទេសចរណ៍ ដែលនឹងត្រូវមានដំណើរកម្សាន្តទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី។

***ទំនុកច្រៀងច្បាប់ដើម ជាភាសា Bahasa របស់ឥណ្ឌូណេស៊ី និងបកប្រែជាភាសាខ្មែរក្នុងរង្វង់ក្រចក| “Bengawan Solo Lyrics and Khmer translation”

Bengawan Solo (ឱ ទន្លេសូឡូអើយ)

Riwayatmu ini (ប្រវត្តិរបស់អ្នក)

Sedari dulu jadi (តាំងពីយូរលង់ណាស់មកហើយ ដែលអ្នករក្សាបាន)

Perhatian insani (ជាទីទាក់ទាញនៃមនុស្សផងទាំងពួង)

Musim kemarau (ទោះក្នុងរដូវប្រាំង)

Tak seberapa airmu (អ្នកមានទឹកតែបន្តិចបន្តួច)

Di musim hujan air (ឯក្នុងរដូវវស្សា, ទឹក)

Meluap sampai jauh (ហូរជន់នាចគ្រប់ទិសទី)

Mata airmu dari Solo (រដូវផ្ការីកនៅតាមដងទន្លេអ្នក)

Terkurung Gunung Seribu (មើលទៅហាក់ដូចជានៅឆ្ងាយពីភ្នំសេរីប៊ុ)

Air meluap sampai jauh (ទឹកជោរជន់ហូរទៅសែនឆ្ងាយ)

Dan akhirnya ke laut (ហើយចុងបញ្ចប់ក៏ហូរចូលទៅសមុទ្រ)

Itu perahu (ទូកមួយនោះ)

Riwayatnya dulu (ក៏មានប្រវត្តិអតីតកាលវាដែរ)

Kaum pedagang selalu (ឈ្មួញផ្លូវទឹក, តែងតែ)

Naik itu perahu (បើកបរកាត់តាមនេះ)

A March 2018 aerial view of the Bengawan Solo river, near the town of Mendenrejo, Indonesia. The meandering river forms the boundary between East Java and Central Java provinces on the island of Java. The river is the longest river on Java island and well known for discovery of early hominid remains.

ធ្លាប់មានព្រឹត្តិការណ៍ធ្លាក់យន្តហោះ Boeing 737-300 (PK-GWA) ចូលក្នុងទន្លេសូឡូ កាលពីថ្ងៃទី ១៦ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០២។ ក្នុងហេតុការណ៍នោះ គ្មានអ្នកដំណើរណាម្នាក់រងគ្រោះថ្នាក់ សូម្បីតែរបួសបន្តិចបន្តួចឡើយ។ ក្រុមអ្នកមានជំនឿលើអភូតហេតុ បានដាក់ការសន្និដ្ឋាន ទៅលើរឿងរ៉ាវអាទិទេព ហើយនាំគ្នានិពន្ធប្រតិដ្ឋជាសាច់រឿងប្លែកៗទៅតាមជំនឿបរមបុរាណរបស់ម្ចាស់ស្រុកដើម។

ការអប់រំ, គំនិតគួរពិចារណា, ចំណេះដឹងទូទៅ | General Knowledge, ចំណេះដឹងបច្ចេកវិទ្យា

តើការប្ដូរពីគណនីហ្វេសប៊ុគធម្មតា ទៅជាគណនីហ្វេសប៊ុគ Professional Mode មានផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះ?

February 20, 2023 VIRIYA LIM🌸 Leave a comment

Professional Mode នៅក្នុងផលិតផល Facebook នៃក្រុមហ៊ុន Meta ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលឱ្យប្រើប្រាស់តាំងពីខែធ្នូឆ្នាំ២០២១ មកម្ល៉េះ ប៉ុន្តែកាលណោះ ក្រុមអ្នកបច្ចេកទេសដាក់ឱ្យតែ Account អ្នកប្រើប្រាស់ទាំងឡាយណាដែលជា Creators សម្រាប់ពួកគេរកប្រាក់ចំណូលពីការច្នៃប្រតិដ្ឋ បង្កើត Features ថ្មីៗនៅក្នុង Facebook តែប៉ុណ្ណោះ។ លុះ១ឆ្នាំក្រោយមក ពោលគឺនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២ ទើបទម្រង់មួយនេះ ត្រូវបានដាក់ប្រកាសឱ្យប្រើប្រាស់ជាទូទៅ។

មិត្តអ្នកអានប្រហែលជានៅចងចាំបាន ព្រឹត្តិការណ៍ កាលពីពាក់កណ្ដាលខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ គ្រាន់តែមួយយប់សោះ អ្នកប្រើ Facebook គ្រប់គ្នាបាត់អ្នកតាមដាន (Followers) អស់ នៅសល់តែម្នាក់ជាង 9K (៩ពាន់) នាក់ (សម្រាប់អ្នកដែលមាន Followers លើសពី 9K) ប៉ុន្តែអ្វីៗក៏ត្រលប់មកដូចដើមវិញ នៅ១២ម៉ោងបន្ទាប់។ មូលហេតុនៃបញ្ហា កាលណោះ គឺដោយសារតែកំហុសបច្ចេកទេសបន្តិចបន្តួចរបស់ក្រុមអ្នកជំនាញ ដែលកំពុងស៊កបញ្ចូលកម្មវិធី Professional Mode នេះឯង។ លុះវាដំណើរការជាប្រក្រតីមកវិញបានបន្តិច យើងក៏ចាប់ផ្ដើមសង្កេតឃើញថា ចំនួន Followers នៃគណនីឯកជនធម្មតា និង គណនី FB Page ចាប់ផ្ដើមបង្ហាញឱ្យឃើញនូវតួលេខ ដកថយចុះ ម្ដងបន្តិចៗ ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ ហេតុអ្វី?

ព្រោះថា ក្រោយពេលមាន Feature នេះហើយ អ្នកប្រើប្រាស់បានចុច ផ្លាស់ប្ដូរ គណនី ខ្លួនឯងពី Personal Profile ទៅជា Professional Mode។ ក្រោយពេលគណនីបានដូរទៅជា Professional Mode វាបានលោតបង្ហាញចេញនូវតួលេខនៃបញ្ជី Followers និង Following (ដូចគ្នានឹង Instagram ដែរ) នៅជួរលើបំផុត។ ហើយអ្នកប្រើប្រាស់ ក៏ចាប់ផ្ដើមចុចចូលទៅមើលឈ្មោះបញ្ជីនៃបុគ្គលឬស្ថាប័ននានា ដែលគេបានចុចតាមដានកន្លងមក តែមិនដែលឃើញលោតព័ត៌មាន។ (រឿងនេះវាស្មុគស្មាញនឹងពន្យល់ណាស់ ថាហេតុអ្វីយើងចុចតាមដានហើយ ប៉ុន្តែនៅតែមិនឃើញព័ត៌មានលោតចូលក្នុង New Feeds។) ម្ល៉ោះហើយ ម្ចាស់គណនី ក៏ចាប់ផ្ដើមបោសសម្អាតដោយខ្លួនឯងម្ដងបន្តិចៗ និងជារៀងរាល់ថ្ងៃ ពីគ្រប់ទិសទី ជាហេតុធ្វើឱ្យចំនួនតួលេខ Followers ទាំងខ្ញុំ ទាំងគេ មានដំណកថយម្ដងបន្តិចៗដែលអាចកត់សម្គាល់បាន។

ជាក់ស្ដែង ខ្ញុំខ្លួនឯង ធ្លាប់បានសាកល្បងផ្លាស់ប្ដូរ ពី Personal Profile ទៅជា Professional Mode ដែរ ហើយឃើញថាបញ្ជី Following របស់ខ្ញុំមានដល់ទៅ 1.5K លុះចូលទៅមើល ទើបដឹងថាភាគច្រើន ជា Pages ដែលខ្ញុំហាក់មិនចងចាំ មនុស្សដែលខ្ញុំមិនធ្លាប់ស្គាល់ និង ឈ្មោះគណនីប្លែកៗជាច្រើនផ្សេងទៀត ទើបខ្ញុំសម្រេចចិត្តលុបចេញវិញ នៅសល់តែប្រមាណជាជិត ៥០០ គណនី តែប៉ុណ្ណោះ ដែលភាគច្រើនជាទំព័រផ្ដល់ព័ត៌មានសំខាន់ៗ និងមានប្រយោជន៍ ដែលខ្ញុំចង់ឃើញនិងចង់អានរាល់ថ្ងៃ។

គិតមកទើសនឹងពេលនេះ (ខែកុម្ភៈ ២០២៣) កម្មវិធីនេះ កំពុងស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលសាកល្បងនៅឡើយទេ។ មានន័យថា ស្ថាបនិកក្រុមហ៊ុន Meta, Mark Zuckerberg ក៏មិនទាន់ម៉ឺងម៉ាត់១០០% ថានឹងដាក់រហូត ឬដកចេញវិញនូវពេលណាមួយឡើយ គេត្រូវរង់ចាំលទ្ធផលរយៈពេល១ឆ្នាំយ៉ាងតិចជាមុនសិន ដើម្បីអាចដឹងពីសន្ទុះប្រែប្រួល និងវិបាកនានាដែលនឹកស្មានមិនដល់។

ឥលូវយើង មកដឹងវិញថា តើការសម្រេចចិត្តផ្លាស់ប្ដូរគណនីហ្វេសប៊ុគ ពីធម្មតា ទៅជាបែបផ្លូវការ ឬហៅថាបែបវិជ្ជាជីវៈ មានផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះ ដល់អ្នកប្រើប្រាស់?

ក្រុមហ៊ុន មេតា តាមពិតកំពុងដើរលើគំរូអាជីវកម្ម “C2C” គឺយកអ្នកប្រើប្រាស់ ធ្វើជាអ្នកលក់និងអ្នកទិញផ្ទាល់តែម្ដង ដោយមិនចាំបាច់មាន Page បន្ថែមមួយទៀត នាំតែឈឺក្បាលដូចលើកមុន។ ដូច្នេះការអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់ធម្មតា ប្ដូរគណនីទៅជា Professional Mode នឹងអាចជួយដល់ ម្ចាស់គណនី ដែលមានចំនួន Followers ច្រើនស្រាប់ (ចាប់ពី ១ម៉ឺននាក់ឡើង) មានមាតិកាល្បីៗស្រាប់ (ដែលមិនបានចម្លងពីគេ) អាចរកប្រាក់ចំណូល (Monetize) បានយ៉ាងងាយស្រួលពី Ads ផ្សាយពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗដែលវានឹងលោតចូលមកក្នុងប៉ុស្ដិ៍ដែលយើងដាក់ផ្សាយ។ និយាយងាយស្ដាប់យល់ គឺអាចរកស៊ី រកលុយកាក់បានស្រួលជាងមុន។ ហើយ ក្រាហ្វិក របស់ហ្វេសប៊ុគ ក៏ទាញគំហើញ នៃគណនីយើង ឱ្យសាធារណជនបានឃើញរឹតតែល្អជាងមុនដែរ។ ទាំងនេះហើយ ជាអត្ថប្រយោជន៍ ដ៏ល្អក្នុងការប្ដូរពីគណនីឯកជនធម្មតា ទៅជាគណនីវិជ្ជាជីវៈ។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បើពិចារណាទៅដល់គុណវិបត្តិរបស់វា ក៏មិនអត់ដែរ។ ប្រសិនបើ លោកអ្នកប្រើប្រាស់ កំពុងតែមាន Page ស្រាប់ ខ្ញុំសូមណែនាំថា កុំអាលប្ដូរ Personal Account ទៅជា Professional Mode នៅពេលនេះអី ព្រោះថា៖

ប្រសិនបើយើងដូរពី គណនីឯកជន ទៅជាគណនីរកស៊ី គឺគ្រប់ព័ត៌មានដែលយើងបង្ហោះចេញ នឹងលែងមានឯកជនភាពតទៅទៀតហើយ (ក្នុងករណីដែលយើងនៅចង់រក្សាឯកជនភាពក្នុងក្រុមគ្រួសារ)។ Professional Mode នឹងទាមទារឱ្យយើងបង្ហោះគ្រប់យ៉ាងជាសាធារណៈ ដែលពេលខ្លះព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនដូចជា រូបថតកូនចៅ ឬសកម្មភាពក្នុងផ្ទះសម្បែង ក៏លែងក្លាយជាឯកជនដែរ។ រឿងនេះវាប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខផ្ទាល់ខ្លួនមួយចំនួន ប្រសិនបើយើងជាប្រភេទអ្នកប្រើដែលបង្ហោះមិនចេះពិចារណាវែងឆ្ងាយ។

គុណវិបត្តិមួយទៀត គឺ ប្រសិនបើកន្លងមកគណនីរបស់យើង ធ្លាប់យករូបថតពីប្រភពផ្សេងៗមិនដឹងទិសតំបន់ វិដេអូផ្សេងៗដោយគ្មានការអនុញ្ញាតិសិទ្ធិ យកមកដាក់បង្ហោះ (ទោះជាតាំងពីយូរណាស់មកហើយក៏ដោយ) យើងនឹងទទួលបានពាក្យបណ្ដឹងដោយស្វ័យប្រវត្តិ ក្រោយពេល Switch Account ទៅជា Professional Mode ភ្លាមៗ។ មានន័យថា ប្ដូរចូលគន្លងផ្លូវរកស៊ីហើយ តែនៅតែរកស៊ីមិនបានដដែល ហើយជាប់ឈ្មោះក្នុងបញ្ជីក្រហមរបស់ Meta ថែមទៀត (បញ្ជីក្រហម ជាបញ្ជីឈ្មោះម្ចាស់គណនីណា ដែលរំលោភបំពានច្បាប់កម្មសិទ្ធិបញ្ញានៅក្នុងប្រព័ន្ធ Meta)។

ក្រោយពេលក្លាយជា Professional Mode អ្នកមិនអាចបង្ហោះអ្វីៗទៅតាមតែចិត្តនឹកឃើញដូចមុនទៀតឡើយ ព្រោះពាក្យថា Professional ប្រែថា វិជ្ជាជីវៈ ហើយដើម្បីគោរពគោលការណ៍វិជ្ជាជីវៈបាន យើងត្រូវបានគេដកហូតសិទ្ធិច្រើនខ្លាំងណាស់ ស្រួលមិនស្រួល អាចនឹងត្រូវបានគេប្លុកគណនី ប្រើលែងកើតផងក៏ថាបាន។

ចំណុចគួរជាទីខកចិត្តមួយទៀត គឺថា ក្នុងក្បួនរកស៊ីរបស់ក្រុមហ៊ុនបណ្ដាញសង្គម មួយណាក៏ដូចមួយណាដែរ បើកាលណាគេជួយរកប្រាក់ចំណូលឱ្យយើង វាលុះត្រាតែយើងបង់ពន្ធផាស៊ីឱ្យគេវិញដែរ។ ប្រសិនបើយើងធ្លាប់កាន់ Page យើងយល់ហើយ។ ដើម្បីមាន Views ច្រើនៗ វាទាល់តែយើងប្រើលុយ ហើយបើគ្មានលុយទេ វាទាល់តែយើងជាកំពូលអ្នកបង្កើតគំនិតប្លែកៗ ដែលគេហៅថា Creative Content។ ហើយយើងមិនអាចលួចចម្លងគេផ្ដេសផ្ដាសបានទេ គ្រោះថ្នាក់ណាស់!

ពីរបីខែនេះ តាំងពីក្រុមហ៊ុន Meta ដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ Feature មួយនេះ សង្កេតឃើញថា មាន Friends ខ្ញុំជាច្រើនបានផ្លាស់ប្ដូរគណនីទៅជា Professional Mode រួចហើយ។ ប្រសិនបើចោទសួរទៅពួកគេថា តើមានបានលុយកាក់ខ្លះហើយឬនៅពីការផ្លាស់ប្ដូរនោះ? ឬក៏ឃើញគេប្ដូរ ក៏ចេះតែប្ដូរតាមតែគ្នាទេ?

ជាថ្មីម្ដងទៀត! យោបល់ខ្ញុំ ប្រសិនបើលោកអ្នកកំពុងមាន Page សូមកុំប្ដូរ Personal Profile ចេញអី ព្រោះ យ៉ាងហោចណាស់ យើងអាចបែងចែកកិច្ចការងារផ្សេងៗដាច់ដោយឡែកពីគ្នា រឿងរកស៊ី រឿងផ្ទះសម្បែង ក្រុមគ្រួសារ ឱ្យមានសុវត្ថិភាពពី Cyber Crime។ ហើយមួយទៀត ស្ថាបនិកនៃក្រុមហ៊ុនយក្សនេះ ក៏មិនទាន់បានបង្កើត License Agreement អីជាមួយនឹងយើងនៅឡើយដែរ ដូច្នេះគេចង់បិទវិញថ្ងៃណា ក៏គេអត់ខុស។ ខ្វះអី Feature ល្អលេងម៉ាគំនរ ដាក់ហើយ ដកចេញទៅវិញបាត់អស់ ដូចជា ស៊ុមរូបថតប្រូហ្វាល (Profile Photo Frame) វិដេអូប្រូហ្វាល (Video Profile) ដូចជា ស្ទីកឃើរសញ្ញាអរគុណ (Thank you reaction) ផ្ទាំងសរសេរដូចប្លក់ (Note) … ។ល។ ដែលពីមុនមានប្រើ ឥលូវគេដកវិញអស់។ សូម្បីតែសញ្ញាគ្រីសពណ៌ខៀវ (Blue Tick) ដែលបាន Verified ឱ្យគេហើយនោះ ក៏ឥលូវគេប្រកាសទារលុយបង់ប្រចាំខែដែរ។ ដូច្នេះឃើញថា គ្មានអ្វីទៀងទាត់ជាទីទុកចិត្តទេ។ ហ្វេសប៊ុគទាំងមូល ប្រែប្រួលតាមកម្សួលចិត្តដឹកនាំរបស់បុរសវ័យក្មេងម្នាក់ទេតើ!

ហើយអ្វីដែលខ្ញុំចង់បន្ថែមចុងក្រោយ គឺ ក្នុង Page ដែលយើងប្រើសព្វថ្ងៃ មានប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការដែលមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ក្នុងការ ការពារយើងពីអំពើចោរកម្ម Hack លុយចេញពីគណនីធនាគារ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុង Personal Profile ធម្មតានោះ អត់មានទេ។ ហើយខ្ញុំធ្លាប់មានបទពិសោធរបូតលុយអស់ $25 ម្ដង ពីក្នុង Personal Profile ដោយគ្រាន់តែចុចលើព័ត៌មានគ្រោះរញ្ជួយដីនៅប្រទេសមួយ (ខ្ញុំភ្លេចហើយកាលពីពីរបីឆ្នាំមុន) ដែលគេផ្សាយថា សូមជួយសង្គ្រោះមនុស្សទុរ្ភិក្សដោយសារគ្រោះធម្មជាតិ។ ដំបូងឡើយខ្ញុំប្រុងចូលទៅអាន តែមិននឹកស្មានថា គ្រាន់តែចុចចូលភ្លាម ជាប់អន្ទាក់គេអស់ $25 (តួលេខនោះគេដាក់ស្វ័យប្រវត្តិជាប់ប៊ូតុងព័ត៌មាន) ចេញពីគណនីធនាគារ ABA។ តាំងពីនោះមក ខ្ញុំក៏ឈប់យក Personal Profile សម្រាប់ភ្ជាប់ក្នុងការទិញ លក់ អនឡាញតទៅទៀត។ ពោលគឺ ប្រើតែក្នុង Page ម្យ៉ាងគត់។

សង្ឃឹមថាការផ្ដល់គំនិតខ្លះៗនេះ អាចជួយលោកអ្នកពិចារណាបានរឹតតែល្អិតល្អន់ មុនពេលសម្រេចចិត្ត Click លើអ្វីមួយក្នុងអ៊ីនធើណិត។ បើខ្ជិលអាន Software License Agreement ដែលមានប្រវែងវែងៗ សូមកុំខ្ជិលអានប្លក់របស់ខ្ញុំអី ខ្ញុំសរសេរខ្លីៗទេ!

ចំណេះដឹងទូទៅ | General Knowledge, សង្គមនិងវប្បធម៌, សិល្បៈវប្បធម៌, អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ | Khmer Literature

ឈ្មោះកូនស្រីជាភាសាបាលី-ខ្មែរ ពីរោះៗ

February 18, 2023 VIRIYA LIM🌸 Leave a comment

ខ្ញុំមិនដឹងថាមកពីហេតុអ្វី តាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ ខ្ញុំរមែងត្រូវបានគេស្នើសូមឱ្យជួយរកនឹកដាក់ឈ្មោះជូនកូនៗរបស់គេទាំងស្រីប្រុស។ ជាក់ស្ដែង កូនៗរបស់បងស្រីខ្ញុំ កូនរបស់និស្សិត (កូនសិស្សខ្ញុំ) និងអ្នកស្គាល់រាប់អានគ្នាជាច្រើន និយមរកពឹងពាក់ខ្ញុំឱ្យជួយរកនឹកគិតប្រសិទ្ធនាមជូនដល់កូនគេដែលទើបនឹងកើត ខ្លះប្រុងនឹងកើត ដើម្បីជាអនុស្សាវរីយ៍។ ប្រហែលជា រយៈកន្លងៗមក គេបានកត់សម្គាល់ចងចាំថា ខ្ញុំជាអ្នកសិក្សារៀនសូត្រ ហើយនិយមចែករំលែកចំណេះដឹងទាក់ទងនឹងភាសាខ្មែរ អក្សរសាស្ត្រ អក្សរសិល្ប៍ផ្សេងៗ នៅតាមទំព័រអត្ថបទសាធារណៈនានា ដូចជាក្នុងប្លក់នេះ និងក្នុងទំព័របណ្ដាញសង្គមមួយចំនួន។ ហើយអ្វីដែលរឹតតែធ្វើឱ្យខ្ញុំទទួលបានអារម្មណ៍ជាទីមោទនភាពយ៉ាងខ្លាំង គឺមានមនុស្ស៣នាក់ហើយ ដែលបានដាក់ឈ្មោះកូនស្រីគេ ដូចខ្ញុំដែរ ហើយពួកគេបានផ្ញើសារមកប្រាប់ថា សូមដាក់ឈ្មោះថា “វិរិយា” ដែរហើយ ព្រោះស្រលាញ់ចូលចិត្តវិរិយាណាស់។ សូមអរគុណច្រើនសម្រាប់ការផ្ដល់តម្លៃ! តាមពិតទៅ ខ្ញុំអត់បានចុះបញ្ជីរក្សាសិទ្ធិអីទេ ហើយមុននឹងខ្ញុំកើតមក ក៏មានអ្នកឈ្មោះ “វិរិយា” នេះច្រើនហើយដែរ។

តស់! កុំពិបាកអង្គុយរកនឹកយូរ ខ្ញុំជួយរកនឹកជូន ដើម្បីបានជាគំនិតដាក់ឈ្មោះកូនស្រី (កូនប្រុសចាំលើកក្រោយណា)។ ជាទូទៅ ការដាក់ឈ្មោះកូនជាទីស្រលាញ់ គេច្រើននិយមគិតគូរដល់អត្ថន័យខ្លឹមសារក្នុងពាក្យពេចន៍នោះ ថាវាមានន័យម្ដេច។ ឬ ពេលខ្លះ គេមិនបានខ្វល់ដល់អត្ថន័យអីទេ សំខាន់ គេចង់ដាក់ដើម្បីរំឭកដល់បុគ្គលជាទីគោរពស្រលាញ់ ជាទីគោរពសក្ការៈ ឬដើម្បីរំឭកដល់ទីកន្លែងណាមួយ ព្រឹត្តិការណ៍អ្វីមួយ…។ល។

ខាងក្រោមនេះជា ឧទាហរណ៍ ត្រួសៗមួយចំនួនដែលខ្ញុំបានរកនឹកគិត សម្រាប់ជាប្រទីបដល់អ្នកមានកូនស្រី ហើយចង់ដាក់ឈ្មោះខ្មែរ៖

*ល.រ.*	*បាលីខ្មែរ*	*ឡាតាំង*	*ខ្លឹមសារបកប្រែ*
1	អនុវិច្ចការិនី	Anuvichkariny	ស្ត្រីដែលមានគំនិតពិចារណាមុនរួចស្រេចទើបធ្វើអ្វីៗតាមក្រោយដោយល្អ
2	ប្រាគ្រីទី	Prakriti	ស្ត្រីម្នាក់ដែលបានសូមចូលសាងផ្នួសជាមួយព្រះពុទ្ធ ដើម្បីសម្រេចធម៌ជាន់ខ្ពស់
3	អនុរុទ្ធ	Anuruddha	ប្អូនជីដូនមួយរបស់ព្រះពុទ្ធ (បើជាស្រី ថែមពាក្យ ធីតា ឬ កញ្ញា ខាងចុង)
4	អមរា	Amara	អ្នកដែលមានអាយុវែងដូចទេវតា ឬមិនងាយស្លាប់
5	យសោធរា	Yasothara	ព្រះនាមក្សត្រិយាណី ជាកន្សៃសព៌េជ្ញនៃព្រះសក្យមុនីសព្វញ្ញុពុទ្ធ កាលដែលទ្រង់ស្ថិតនៅក្នុងរាជ្យនៅឡើយ (មហេសីព្រះសិទ្ធត្ថ គោតម)
6	សាវត្ថី	Savatthi	ឈ្មោះក្រុងមួយក្នុងរាជាណាចក្រ កោសល្យ ជាទីដែលព្រះពុទ្ធស្នាក់អាស្រ័យយូរជាងក្រុងផ្សេងៗទាំងអស់ក្រោយការត្រាស់ដឹង
7	ពារាណសី	Baranasi/Varanasi	ឈ្មោះក្រុងមួយដែលមានអាយុចាស់ជាងគេក្នុងតំបន់អាស៊ី និងជាទីតាំងដែលព្រះពុទ្ធជ្រើសរើសយកធ្វើជាកន្លែងផ្សព្វផ្សាយពុទ្ធសាសនា
8	នេរញ្ជរា	Neranjara	ឈ្មោះស្ទឹងមួយនៅខាងកើតផ្ទះនាងសុជាតា ជាកន្លែងដែលព្រះពុទ្ធស្នាក់អាស្រ័យមួយរយៈរហូតរកឃើញពន្លឺត្រាស់ដឹងនៅក្បែរស្ទឹងនោះ
9	អរហន្តី	Aranhanti	ស្ត្រីដែលមានធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ នៅឆ្ងាយពីកិលេសតណ្ហាទាំងពួង
10	អរិយ / អរ្យសាវិកា	Ariyasavika	ស្ត្រីដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតដែលបានស្ដាប់ព្រះធម៌ពុទ្ធោវាទ
11	ឆព្វណ្ណរង្សី	Chabvanarangsi	ពន្លឺដ៏ស្រស់ត្រកាលរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធដែលចេញពីការត្រាស់ដឹង
12	សន្តិសារពេជ្ញ	Santi Sarabejn	ស្ត្រីប្រកបដោយសិរីសួស្ដី ញ៉ាំងដល់ការត្រាស់ដឹងនិងសន្តិភាព
13	សារទស្សិនី	Saradasini	ស្ត្រីដែលយល់ឃើញធម៌ឬអ្វីមួយថាជាសារៈសំខាន់
14	រោហិនី	Rohini	ប្អូនស្រីជីដូនមួយព្រះពុទ្ធ និងជាកូនសិស្សម្នាក់របស់ព្រះអង្គ ដ៏ល្បីល្បាញក្នុងរាជវង្ស
15	បញ្ចពិធកល្យាណី	Panca-Kalyani	ស្ត្រីដែលមានលម្អ៥យ៉ាងគឺ លម្អសក់, លម្អបបូរមាត់, លម្អធ្មេញ, លម្អសម្បុរ, លម្អវ័យ

ការអប់រំ, ចំណេះដឹងទូទៅ | General Knowledge, សង្គមនិងវប្បធម៌

តើការបន្លឺសំឡេងកងរំពង មានផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះដល់មនុស្សក្នុងសង្គម?

February 5, 2023 VIRIYA LIM🌸 1 Comment

(១) វិភាគផ្នែកច្បាប់៖

“ការបន្លឺសំឡេងកងរំពង ឬចាក់ធុងបាសជាការរំលោភទៅលើសិទ្ធិរបស់អ្នកដទៃ”

នៅក្នុងសង្គមសព្វថ្ងៃនេះ មនុស្សមួយចំនួនចាត់ទុកការបន្លឺសំឡេងកងរំពង ឬការចាក់ធុងបាសជាប្រចាំនៅពេលពួកគេជួបជុំគ្នាស៊ីផឹក បានក្លាយទៅជាទម្លាប់ ឬជារឿងធម្មតាទៅហើយ។ ប៉ុន្តែពួកគេបែរជាភ្លេចគិតថា សកម្មភាពរបស់ខ្លួន គឺការចាក់ធុងបាសឱ្យឮសូរសំឡេងខ្ទរពេញភូមិនោះ បានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិរបស់អ្នកដទៃយ៉ាងណាខ្លះនោះទេ។

ជាការពិតណាស់ ពលរដ្ឋគ្រប់រូប មានសិទ្ធិសេរីភាព ដែលធានានៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង ធម្មនុញ្ញនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ សេចក្ដីប្រកាសជាសកលស្ដីពីសិទ្ធិមនុស្ស និងកតិកាសញ្ញា ព្រមទាំងអនុសញ្ញាទាំងឡាយ ទាក់ទងនឹងសិទ្ធិមនុស្ស សិទ្ធិនារី និងសិទ្ធិកុមារជាដើម។ ថ្វីដ្បិតតែការរៀបចំពិធីជប់លៀង ឬការស៊ីផឹកជាប្រចាំ ហើយចាក់ធុងបាសឮសំឡេងខ្លាំងៗ គ្មានអ្នកណាហាមឃាត់ក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់សិទ្ធិហួសព្រំដែនបែបនេះគឺជាការរំលោភលើសិទ្ធិអ្នកដទៃ។ ទង្វើបែបនេះ គឺច្បាប់ហាមឃាត់ ជាពិសេសរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលជាច្បាប់កំពូលរបស់ជាតិ។

ជំពូកទី៣ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ មាត្រា៣១ បានចែងថា “ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមានភាពស្មើគ្នាចំពោះមុខច្បាប់ មានសិទ្ធិសេរីភាព និងករណីយកិច្ចដូចគ្នាទាំងអស់ ដោយឥតប្រកាន់ពូជសាសន៍ ពណ៌សម្បុរ ភេទ ភាសា ជំនឿសាសនា និន្នាការនយោបាយ ដើមកំណើតជាតិ ឋានៈសង្គម ធនធាន ឬស្ថានភាពឯទៀតនោះទេ” ។ ការ“ ប្រើសិទ្ធិសេរីភាពផ្ទាល់ខ្លួនរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ មិនត្រូវធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់សេរីភាពអ្នកដទៃឡើយ “។ ការប្រើសិទ្ធិសេរីភាពនេះ ត្រូវប្រព្រឹត្តតាមល័ក្ខខ័ណ្ឌកំណត់ក្នុងច្បាប់។ នៅត្រង់ចំណុចនេះ មានន័យថា ប្រសិនបើពលរដ្ឋគ្រប់រូប បានសិក្សាឈ្វេងយល់ពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញទាំងអស់គ្នា នោះការរំលោភសិទ្ធិអ្នកដទៃ ដូចជាករណីចាក់ធុងបាសក្នុងភូមិ ច្បាស់ជាលែងកើតមានជាមិនខាន។ ផ្ទុយទៅវិញ សកម្មភាពចាក់ធុងបាសនេះ បានកើតមានឡើងជាដដែលៗនៅគ្រប់ទីកន្លែង និងក្លាយទៅជាទម្លាប់នៅក្នុងជីវិតគ្រូសារមួយចំនួនជាប្រចាំ ហើយវាបានបំពានសិទ្ធិអ្នកជិតខាងយ៉ាងសប្បាយទៅវិញ។ នៅក្នុងច្បាប់ អ្នកដែល ត្រូវបានគេបំពានសិទ្ធិនេះ អាចដាក់ពាក្យប្ដឹងទៅសមត្ថកិច្ចមូលដ្ឋានបានគ្រប់ពេល។ តែជាក់ស្ដែងគេកម្រឃើញ អ្នកជិតខាង ឬអ្នកដែលត្រូវគេបំពាននោះ ដាក់ពាក្យប្ដឹងទៅប៉ុស្តិ៍នគរបាល ឬចៅសង្កាត់ណាស់។ ទី១ ពួកគេអាចគិតថា ទោះជាប្ដឹងក៏គ្មានដំណោះស្រាយដែរ ពីព្រោះ ប៉ូលីសប៉ុស្ដិ៍ខ្លះក៏មកអង្គុយស៊ីផឹកជាមួយអ្នកជិតខាងនោះដែរ។ ទី២ អាចមកពីយោគយល់ដល់អ្នកនៅក្បែរខាងគ្នា។ ទី៣ អាចថា បើប្ដឹងទៅ នាំតែឈ្លោះគ្នា ខ្លាចគេគុំកួន។ និងទី៤ អាចមកពីគិតថា បើប្ដឹងទៅដោយមិនមានលុយសូកប៉ូលីសទេ គេនឹងមិនធ្វើការឱ្យ ដែលជាហេតុនាំខាតបង់ពេលវេលាឥតប្រយោជន៍…។ល។

ទាក់ទងនឹងការចាក់ធុងបាស ឬការបង្កសំឡេងកងរំពងនេះ កាលពីឆ្នាំ២០២០ ក្រសួងមហាផ្ទៃ បានធ្វើសេចក្ដីព្រាងច្បាប់មួយ ស្ដីពី សណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណៈមាន៨ជំពូក និង៤៨មាត្រា ដែលហាមពលរដ្ឋកុំឱ្យបង្កសំឡេងរំខានដល់អ្នកដទៃនេះ រួមជាមួយនឹង ការចែងអំពីការដាក់ទោសទណ្ឌផងដែរ ក៏ប៉ុន្តែមកទល់ពេលនេះ (ឆ្នាំ២០២៣) សេចក្ដីព្រាងច្បាប់នេះ មិនទាន់ចេញនៅឡើយទេ។

សេក្ដីព្រាងច្បាប់ស្តីពីសណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណៈនេះ បានចែងអំពី “ ភាពស្ងប់ស្ងាត់” នៅក្នុងជំពូកទី៤។ មាត្រា១៦ បានចែងថា«ការធ្វើសកម្មភាពប៉ះពាល់ដល់ភាពស្ងប់ស្ងាត់ត្រូវហាមឃាត់ដូចជា ទី១ ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បង្កឱ្យឮសំឡេងកងរំពងខ្លាំងរំខានដល់អ្នកដទៃ។ ទី២-ការប្រើប្រាស់ពាក្យសម្តីខ្លាំងៗ ឡូឡា ហ៊ោរកញ្ជ្រៀវរំខានអ្នកដទៃ និងទី៣-ការធ្វើអាជីវកម្មបង្កឱ្យឮសំឡេងខ្លាំងរំខានអ្នកដទៃ»។ មាត្រា១៧ ចែងបន្ថែមថា៖«រាល់សំឡេងបង្កឱ្យឮខ្លាំងរំខានអ្នកដទៃ ត្រូវបញ្ឈប់ចាប់ពីម៉ោង១២:00 ថ្ងៃត្រង់ដល់ម៉ោង ០២:០០ រសៀល និងចាប់ពីម៉ោង១0:00 យប់ ដល់ម៉ោង ៥:00 ព្រឹក លើកលែងតែមានការអនុញ្ញាតពីអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច»។

សរុបសេចក្ដីទៅ កម្ពុជាមិនចាំបាច់មានច្បាប់ស្ដីពី សណ្ដាប់ធ្នាប់ធារណៈក៏បានដែរ ប្រសិនបើពលរដ្ឋគ្រប់រូបយល់ដឹង ឬអនុវត្តសិទ្ធិរបស់ខ្លួន ក្រោមបន្ទាត់ព្រំដែនដូចមានចែងនៅក្នុងមាត្រា៣១នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ ការមិនបំពារបំពានអ្នកដទៃ នោះហើយជា សុភមង្គលនៅក្នុងគ្រួសារ និងជាសេចក្ដីសុខនៅក្នុងសង្គមជាតិទាំងមូល។ យើងម្នាក់ៗសាកគិតទៅមើល “ប្រសិនបើ គេបំពានសិទ្ធិរបស់យើងវិញ ឬ គេចាក់ធុងបាស រំពងសំឡេងឮខ្លាំងៗ ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដំណេករបស់យើង ឬប៉ះពាល់សុខភាពអ្នកជំងឺនៅក្នុងផ្ទះយើង តើយើងមានអារម្មណ៍បែបណា? “ ។

(២) វិភាគផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ៖

“ការស្ដាប់សំឡេងកងរំពងជាប្រចាំ ធ្វើឱ្យអ្នកទទួលសំឡេងខូចសុខភាពកម្រិតធ្ងន់ ទាំងផ្លូវកាយ និង ផ្លូវចិត្ត”

ក- ផលប៉ះពាល់សុខភាពផ្លូវកាយ

បច្ចុប្បន្ននេះ មានមនុស្សច្រើនណាស់កំពុងរស់នៅប្រឈមនឹងបញ្ហាត្រចៀក ទាំងធ្ងន់ ស្រាល និងអ្នកខ្លះនៅមិនទាន់ដឹងថាខ្លួនឯងកំពុងមានបញ្ហាត្រចៀកនៅឡើយផង។ លោកអ្នកដឹងទេ? សកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃដូចជា ការពាក់កាសស្ដាប់សំឡេង ការស្ដាប់សំឡេងបន្លឺពីធុងបាសដែលមានភាពរំញ័រខ្លាំង ការឮសូរសំឡេងឡានម៉ូតូ ស៊ីផ្លេ ភាពអ៊ូអរក្នុងទីក្រុង សំឡេងការដ្ឋានសាងសង់ផ្សេងៗ…។ល។ ជាប់ៗគ្នារាល់ថ្ងៃ ក្នុងរយៈពេលយូរ សុទ្ធតែបំផ្លាញប្រព័ន្ធសោត្រវិញ្ញាណយើងគ្រប់ៗគ្នា។ ការបំផ្លាញសោត្រប្រសាទ នឹងនាំទៅដល់ជំងឺស្ដាប់លែងឮ ឬខ្សោយក្នុងការស្ដាប់ ហើយការខូចខាតនេះ គ្មានវិធីជួសជុល ព្យាបាលឱ្យបានដូចដើមវិញឡើយ។

ជីវិតរស់នៅដែលត្រូវបានរំខានដោយសំឡេងបំពុលរាល់ថ្ងៃ ឬញឹកញាប់ គឺជាប្រញ្ហាប្រឈមដ៏ធំចំពោះជំងឺត្រចៀក។ បើយើងទទួលដឹងនូវសំឡេងដែលរំពងចេញក្នុងកម្រិត ៨៥ ដេស៊ីប៊េល (85 DB) ជាប់គ្នារយៈពេល ៨ម៉ោង រាប់ថាជាគ្រោះថ្នាក់ចំពោះត្រចៀក។ ហើយបើសំឡេងរំពងចេញក្នុងកម្រិត ១០០ ដេស៊ីប៊ែល (100 DB) សូមលោកអ្នកប្រញាប់ធ្វើជម្លៀសខ្លួនឱ្យបានឆ្ងាយផុតពីសំឡេងនោះជាបន្ទាន់ ព្រោះការទទួលយកសំឡេងបំពុលដល់កម្រិត ១0០ ដេស៊ីប៊ែល ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ពីរបីនាទីប៉ុណ្ណោះ ក៏វាអាចបំផ្លាញកោសិកាសរីរាង្គត្រចៀករបស់លោកអ្នកឱ្យខូចខាតបានលឿនដែរ។ (សូមអានពីមគ្គទេសក៍សំឡេងនៅទំព័រខាងចុងបង្អស់)

កម្រិតគ្រោះថ្នាក់នេះ ឬលើសពីកម្រិតគ្រោះថ្នាក់នេះទៅទៀត នៅកម្ពុជា គេនិយមប្រើនៅតាមរោងការ រោងពិធីបុណ្យផ្សេងៗជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ ដូច្នេះហើយ ទើបយើងអាចសង្កេតឃើញថា អ្នកនិយមចូលរួមក្នុងពិធីជប់លៀងរៀបការ ឬពិធីកម្មកិច្ចផ្សេងៗនៅប្រទេសកម្ពុជា (គេនិយមហៅថាពិធីបុណ្យ) ភាគច្រើនលើសលប់ មានបញ្ហាត្រចៀកធ្ងន់។ ម្ល៉ោះហើយ ពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ អ្នកជំងឺ បើកសំឡេងស្ដាប់កាន់តែឮខ្លាំងឡើង ខ្លាំងឡើង ដោយមិនដឹងខ្លួន ព្រោះតែត្រចៀករបស់ពួកគេខ្លួនឯងស្ដាប់អ្វីលែងសូវឮសូរដូចមុន។ បញ្ហានេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកមានសុខភាពត្រចៀកល្អប្រសើរ ត្រូវក្លាយជាជនរងគ្រោះបន្តពីអ្នកជំងឺត្រចៀកធ្ងន់ដែលរស់នៅក្បែរខាងគ្នា ឬផ្ទះជាមួយគ្នា។

ការស្ដាប់សំឡេងរំខានខ្លាំងៗ ក៏មានផលអាក្រក់ចំពោះបេះដូងផងដែរ។ សំឡេងខ្លាំង បានបង្ករឱ្យមានវិបត្តិនៃជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង។ ហើយប្រសិនបើអ្នកទទួលសំឡេង មានជំងឺបេះដូងពីមុនមកស្រាប់ នឹងរឹតតែធ្វើឱ្យពួកគេប្រឈមនឹងបញ្ហាគាំងបេះដូង ឈានដល់ការបាត់បង់ជីវិតភ្លាមៗតែម្ដង។

ខ- ផលប៉ះពាល់សុខភាពផ្លូវចិត្ត

ការបំពុលសំឡេង មិនត្រឹមតែបង្កជំងឺត្រចៀក និងជំងឺបេះដូង ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាថែមទាំងបង្ខំឱ្យអ្នកស្ដាប់មានជំងឺតឹងថប់ក្នុងចិត្ដ រហូតកើតទៅជាជំងឺ ស្ត្រេស និងករណីធ្ងន់ខ្លាំងអាចវិវឌ្ឍជាជំងឺសតិវិបល្លាស។ អ្ននឈានដល់ដំណាក់កាលធ្ងន់ខ្លាំង អាចនឹងស្ដាប់ឮសូរសំឡេងប្លែកៗខុសពីការពិត ដែលផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ ផ្ដោតខ្លាំងទៅលើ វិកលរបស់សោត្រប្រសាទនៅក្នុងខួរក្បាល គឺចំណុចបញ្ជាឆ្ពោះមកវិញ្ញាណត្រចៀក ឱ្យស្ដាប់ឮសូរសំឡេងចម្លែកៗ ដែលអ្នកជានាធម្មតា មិនបានឮ។ ក្នុងករណីអ្នកជំងឺ រស់ក្នុងសង្គមដែលខ្វះការអប់រំ គ្មានចំណេះដឹងសុខភាព ពួកគេអាចនឹង គិតទៅលើអបិយជំនឿផ្សេងៗទៅវិញ។

សំឡេងដែលបង្កទៅជាជំងឺផ្លូវចិត្តនេះ ច្រើនជាសំឡេងដែលបន្លឺខ្លាំងនៅពេលយប់ ឬពេលដែលអ្នកទទួលសំឡេង កំពុងគេងលង់លក់។ សូម្បីតែការភ្ញាក់ពីដំណេកដោយសំឡេងនាឡិកាដាស់រោទ៍ខ្លាំងៗ ក៏ជាការបំផ្លាញសរសៃប្រសាទសោត្រវិញ្ញាណឱ្យខ្ទេចខ្ទាំបានដែរ។ ដូច្នេះយើងគួរប្រើមធ្យោបាយផ្សេងណាមួយ ដែលខុសពីការដាក់សំឡេងនាឡិការោទ៍ខ្លាំងៗ។

នៅក្នុងលទ្ធផលស្រាវជ្រាវរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដាណឺម៉ាកកាលពីឆ្នាំ២០១៨ បានបង្ហាញទិន្នន័យគួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយថា មនុស្សដែលរស់នៅក្បែរខាងជាមួយនឹងអ្នកជិតខាងដែលនិយមចាក់សំឡេងរំខានបានធ្លាក់ចុះនូវសុខមាលភាពផ្លូវចិត្តជាច្រើនសណ្ឋាន។ អ្នកមានបញ្ហាសុខភាពផ្លូវចិត្តបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងដល់កម្រិត ២.៣៤ ដង និងអ្នកជំងឺស្ត្រេស បានកើនឡើង ២.៧៨ ដង ធៀបទៅនឹងអ្នករស់នៅដោយគ្មានការរំខានសំឡេងពីអ្នកជិតខាង។

លទ្ធផលស្រាវជ្រាវនេះ បានរកឃើញទៀតថា សូម្បីតែអ្នករស់នៅជាប់ដងផ្លូវជាតិ ឬ ដងផ្លូវដែលមានចរាចរណ៍ណែនណាន់តាន់តាប់ ក៏ត្រូវប្រឈមនឹងការធ្លាក់ខ្លួនចូលក្នុងជំងឺផ្លូវចិត្តដូចរៀបរាប់ខាងលើនេះដែរ។ ដូច្នេះហើយ ទើបយើងតែងឃើញ អភិជន អ្នកមានលុយកាក់ច្រើន តែងផ្លាស់ផ្ទះសម្បែងទៅរស់នៅតាមទីជនបទដាច់ស្រយាល ដែលមិនសូវមានសំឡេងចរាចរណ៍ឡានម៉ូតូរំខានដល់សោត្រប្រសាទរបស់ពួកគេ ដើម្បីគេអាចមានជីវិតរស់នៅពេញដោយសេចក្ដីសុខ។

*សំឡេងអាចបំផ្លាញសុខភាពមនុស្សផង និងជួយព្យាបាលជំងឺមនុស្សផង*

(៣) តើមានសំឡេងណាដែលល្អប្រសើរចំពោះសុខភាពរាងកាយ និង ផ្លូវចិត្តដែរឬទេ?

ចម្លើយគឺ ពិតជាមាន! សំឡេងដែលជួយព្យាបាលជំងឺ និងជំរុញថាមពលរាងកាយ ជំរុញថាមពលខួរក្បាលឱ្យស្វាហាប់ ភ្លឺស្វាង គឺជាសំឡេងដែលចេញពីប្រភពធម្មជាតិ ដូចជា៖ សំឡេងសត្វបក្សាបក្សី សំឡេងរលកសមុទ្រ សំឡេងទឹកជ្រោះហូរ ទឹកភ្លៀងស្រក់តក់ៗ ស្លឹកឈើបោកបក់តិចៗ ជាដើម។ ក្រៅពីនោះ គេក៏អាចច្នៃប្រតិដ្ឋសំឡេងជំរុញសុខភាពមនុស្សផងដែរ ដូចជា ភ្លេងដន្ត្រីយឺតៗ ដែលបង្អូសសំឡេងស្រាលៗ ស្របតាមចង្វាក់ដង្ហើមរបស់មនុស្ស ដូចជា សំឡេងព្យាណូ សំឡេងហ្គីតា សំឡេងខ្លុយ វីយ៉ូឡុង ពិណ……ដែលបន្លឺក្រោមកម្រិត ២៥ ដេស៊ីប៊ែល។

(៤) ខាងក្រោមនេះជាម្រិតសំឡេងដែលលោកអ្នកគួរយល់ដឹង

ជាទូទៅ គេប្រើឧបករណ៍វាស់សំឡេង ដើម្បីអាចដឹងថា តើបរិស្ថាន ដែលយើងកំពុងរស់នៅ មានសំឡេងកម្រិតប៉ុន្មានដេស៊ីប៊ែលឱ្យពិតប្រាកដ។ ខាងក្រោមនេះជាលំអានគន្លឹះដើម្បីកំណត់កម្រិតសំឡេង៖

កម្រិតស្ងប់ស្ងាត់ល្អបំផុតដែលអាចព្យាបាលជំងឺក្នុងខ្លួន

0 DB គឺស្ងាត់ឈឹង ញាណត្រចៀកអាចចាប់ដឹងថាមានសំឡេង
10 DB គឺស្ងាត់ដូចនៅក្នុងបន្ទប់ថតសំឡេង (ស្ទីឌីយ៉ូ) ឬនៅទីវាលខ្សាច់រហោឋាន
20 DB ក្នុងឧទ្យានស្ងប់ស្ងាត់កណ្ដាលព្រៃ មានសត្វបក្សាបក្សី

កម្រិតល្អអាចទទួលយកបាន ៖

25 DB នៅស្រុកស្រែដាច់ស្រយាល ឬក្នុងព្រៃ ស្ងប់ឥតភ្លៀងខ្យល់
30 DB ក្នុងបន្ទប់គេងបិទជិត ឆ្ងាយទីប្រជុំជន
40 DB ក្នុងការិយាល័យធ្វើការ ឬ ក្នុងផ្ទះ ឆ្ងាយក្រុង

កម្រិតអាចទ្រាំទ្របាន ៖

45 DB សំឡេងម៉ាស៊ីនបោកខោអាវ ម៉ាស៊ីនត្រជាក់
50 DB សំឡេងក្នុងផ្សារទំនើបធំៗ
60 DB សំឡេងមនុស្សនិយាយគ្នាអ៊ូអរ និងសំឡេងពេលបើកបង្អួចនៅជាប់ផ្លូវ

កម្រិតនាំឱ្យហត់នឿយ និងពិបាកទ្រាំ

65 DB សំឡេងឡានបើកតាមថ្នល់
70 DB សំឡេងម៉ាស៊ីនបូមផ្ទះ កាត់ស្មៅ ផ្លុំខ្យល់
80 DB សំឡេងចរាចរណ៍តាមផ្លូវកកណែន និងស៊ីផ្លេឡាន

កម្រិតហានិភ័យ ៖

90 DB សំឡេងត្រាក់ទ័រ រថភ្លើង
100 DB សំឡេងក្នុងកាសដែលបើកអស់លេខ ឬធុងបាសការប្រគុំតន្ត្រី
102 DB សំឡេងតន្ត្រីក្នុងក្លឹបឌីស្កូ ក្លឹបរាត្រី

កម្រិតគ្រោះថ្នាក់ ៖

110 DB សំឡេងធុងបាសឡានខ្លាំងអស់លេខ
120 DB សំឡេងយន្តហោះហោះឡើង ឬសំឡេងម៉ាស៊ីនខួងសំណង់
130 DB ស្នូរកាំភ្លើងបាញ់
140 DB ស្នូរគ្រាប់ផាវ គ្រាប់បែក

ការអប់រំ, គំនិតគួរពិចារណា, ចិត្តវិជ្ជា, ចំណេះដឹងទូទៅ | General Knowledge, ទស្សនវិជ្ជាជីវិតរបស់ លឹម វីរីយ៉ា

តើពាក្យថា “លោភលន់” មានន័យខ្លឹមសារបែបណា?

January 29, 2023 VIRIYA LIM🌸 Leave a comment

មនុស្សច្រើនណាស់ ដែលនាំគ្នានិយាយស្ដីទាំងមិនត្រឹមត្រូវ ក្នុងការរៀបរាប់បញ្ជាក់ពីលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់ខ្លួនឯង។ ពួកយើងហាក់នៅភាន់ច្រឡំចែកគ្នាមិនដាច់រវាងខ្លឹមសារនៃពាក្យថា “លោភលន់” និង “ឧស្សាហ៍ព្យាយាម”។ មានមនុស្សឧស្សាហ៍ព្យាយាមដែលខិតខំធ្វើកិច្ចការងារសុចរិតទៀងត្រង់រាប់មិនអស់ ចូលចិត្តនិយាយបន្ទាបបន្ថោកខ្លួនឯងទាំងមិនដឹងខ្លួន ថា “ខ្ញុំជាមនុស្សលោភលន់” ឬក៏ “ខ្ញុំកំពុងនៅលោភលន់ណាស់” ឬទៅប្រដៅគេថា “មនុស្សយើងត្រូវចេះលោភលន់”…។ល។

តើលោកអ្នកធ្លាប់ឮទេ? ហើយធ្លាប់និយាយដោយខ្លួនឯងដែរឬទេ?

ក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ មានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ណាស់ថា “លោភលន់” គឺជាសេចក្ដីជាប់ជំពាក់ចិត្តទៅនឹងអំពើអកុសលនានា។ នៅក្នុងមេរៀនព្រះអភិធម្ម (ចិត្ត និង ចេតសិក) ដែលត្រូវបានចងក្រងឡើងដើម្បីអ្នកមានឧបនិស្ស័យសិក្សារៀនសូត្រឱ្យរួចចាកទុក្ខ បានលើកបង្ហាញថា “សេចក្ដីលោភលន់” គឺជាអំណាចនៃ “អកុសលចិត្ត”ទាំង១២ដួង ក្នុងចំណោមដួងចិត្តទាំង ១២១ ដួង។ លោភមូលចិត្ត មិនដែលនាំជីវិតឆ្ពោះទៅរកសេចក្ដីគាប់ប្រសើរទេ។ វាជាមិច្ឆាទិដ្ឋិទាំងស្រុង ពោលគឺ វាតែងដឹកនាំមនុស្សទៅរកផ្លូវអសីលធម៌ ផ្លូវខុសឆ្គង ផ្លូវដែលនាំទៅរកតែទុក្ខលំបាក ដែលទាំងនេះ ចេញមកពីឫសគល់នៃអវិជ្ជា។

មនុស្សយើងនៅពេលដែលមានសេចក្ដីលោភលន់ហើយ គេនឹងហ៊ានកាប់សម្លាប់ជីវិតអ្នកដទៃ ហ៊ានពោលពាក្យមុសាប្រតិដ្ឋកុហក បោកប្រាស់កេងបន្លំ កេងប្រវ័ញ្ច ពុករលួយ លួចឆក់ប្លន់ ផិតក្បត់សហាយស្មន់ រំលោភបំពានគ្នា និងចុងក្រោយសេចក្ដីថោកទាបដ៏គួរខ្ពើមរអើម គឺការហ៊ានផឹកគ្រឿងស្រវឹង ដើម្បីរំលាយសតិសម្បជញ្ញៈចោល សល់នៅតែភាពឆ្កួតវង្វេងដូចជាសត្វតិរច្ឆាន។ ទាំងអស់នេះហើយ ដែលជាអកុសលវិបាក ចេញមកពីចិត្តដែលលោភលន់។

មនុស្សជាច្រើន ដែលចូលចិត្តពោលថា “ខ្ញុំលោភលន់” ប្រហែលជាពួកគេចង់សំដៅលើ សេចក្ដីឧស្សាហ៍ព្យាយាម បើតាមគិតមើលទៅ។ សូមចែកគ្នាឱ្យដាច់ស្រឡះ! “ឧស្សាហៈ” គឺជា សេចក្ដីឱហាត សង្វាត ខ្មីឃ្មាត ការខិតខំប្រឹងប្រែង មិនខ្ជិលច្រអូស ពោរពេញដោយ វិរិយបារមី ដែលជាធាតុមួយ ក្នុងចំណោមធាតុផ្សេងទៀតជាច្រើន ដែលជួយកសាងជីវិតមនុស្សឱ្យឆ្ពោះទៅកាន់ពន្លឺនៃប្រាជ្ញា និងសេចក្ដីសុខពិតប្រាកដ។

មានសាសនាខ្លះ អ្នកនិពន្ធខ្លះ វាគ្មិនខ្លះ បានបង្រៀនមនុស្ស ឱ្យមានសេចក្ដីលោភលន់ ដែលវាប្រាសចាកខុសស្រឡះពីការបង្រៀនរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលព្រះអង្គបង្រៀនយើងឱ្យវារចេញចាក រលាស់ចោលនូវអកុសលចិត្តមួយនេះឱ្យបានសម្រេច ដើម្បីអាចរស់រួចចាកទុក្ខ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើលោកអ្នកអាន ជាអ្នកគម្ពីរនិយម ឬអ្នកសាសនានិយម សូមសម្បទានចំពោះការពន្យល់របស់ខ្ញុំផងចុះ។ ហើយចាត់ទុកថា ឧបនិស្ស័យរបស់អ្នកមិនទាន់មកដល់ ឬគ្មានសោះទទេក៏ថាបាន។

គតិគួរចងចាំ គឺ៖ ភាពលោភលន់ នឹងផ្សារភ្ជាប់យើងទៅកាន់អំពើអាក្រក់គ្រប់យ៉ាងដែលជាប្រភពនៃសេចក្ដីវិនាសអន្តរាយ ប៉ុន្តែភាពឧស្សាហ៍ព្យាយាម នឹងនាំយើងទៅដល់សេចក្ដីចម្រើនរុងរឿងជារៀងរហូត។

លឹម វិរិយា

ចំណេះដឹងទូទៅ | General Knowledge, អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ | Khmer Literature

ពន្យល់ពាក្យ “សោកនាដកម្ម”

December 29, 2022 VIRIYA LIM🌸 1 Comment

នេះជាការចេញផ្សាយលើកទី២ បន្ទាប់ពីការផ្សាយលើកដំបូង ច្រើនឆ្នាំមុន នៅក្នុងគណនីហ្វេសប៊ុគផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ខ្ញុំ ស្ដីពីការពន្យល់ពាក្យ #សោកនាដកម្ម

ពាក្យថា “សោកនាដកម្ម” ទាញចេញពីបាលី និង សំស្ក្រឹត ហើយមានន័យផ្សំមកពីពាក្យថា “សោក+នាដ+កម្ម”

#សោក (ន.) សេចក្ដីឈឺផ្សាចិត្ត ក្ដីសង្រេងចិត្ត

(កិ.) ស្ដាយស្រណោះ អាល័យ

#នាដ (ន.) របាំ ការរាំចាក់ក្បាច់ (បើជាមនុស្សប្រុស គឺ “នាដក” បើជាស្ត្រី គឺ “នាដកា”)

#កម្ម (នាមសព្ទ) អំពើ

ដូច្នេះ “នាដកម្ម” ប្រែថា ជាសកម្មភាពរាំចាក់ក្បាច់ (ល្ខោនសម្ដែង) ជាភាសាអង់គ្លេស គឺ #drama

=> ដូច្នេះ ពាក្យថា “សោកនាដកម្ម” ប្រែមកថា ជាល្ខោនសម្ដែងតាមរយៈការរាំ ដើម្បីបង្ហាញពីឈុតឆាកនៃទុក្ខសោកសង្រេងឈឺចាប់។ គេច្រើនប្រើដើម្បីបញ្ជាក់ពី សាច់រឿងកម្សត់ ក្នុងភាពយន្ត ឬប្រលោមលោក ឬល្ខោនសម្ដែងលើឆាក ផ្សេងៗ។

មូលហេតុដែលខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះខុស ដោយសារតែ កំហុសនៃការបកប្រែពី អង់គ្លេស មកខ្មែរ របស់ក្រុមអ្នកផលិតវចនានុក្រម “English-Khmer” ដែលបានបកពាក្យ Tragedy = សោកនាដកម្ម។ ដូច្នេះ បើបងប្អូន បានប្រទះវចនានុក្រមណា ដែលបកប្រែដូច្នេះ សូមជួយចុច Edit => Report ឬជូនដំណឹងទៅគណៈកម្មការផលិតវចនានុក្រមនោះបានជ្រាប និងកែប្រែចេញផង។

ប្រសិនបើយើង ចង់បញ្ជាក់ពីក្ដីទុក្ខសោកឈឺចាប់អាឡោះអាល័យ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ពិតជាក់ស្ដែង មិនបាច់ថែម ពាក្យថា “នាដកម្ម” ចូលជាមួយទេ។ និយាយត្រឹមតែ “សោកា សោកសៅ សោកសង្រេង សោកី” គឺគ្រប់គ្រាន់ល្មម និងត្រឹមត្រូវទៅតាមនិយាមភាសាសាស្ត្រ និង អក្សរសាស្ត្រខ្មែរយើង។

——-

រូបភាពវចនានុក្រមខ្មែរ (ភាគទី១ និង ភាគទី២) បោះពុម្ពឆ្នាំ ១៩៦៧ ដោយពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ

ការអប់រំ, ចំណេះដឹងទូទៅ | General Knowledge, ពាណិជ្ជកម្ម

តើអ្វីទៅជា ហាងទំនិញរួចពន្ធ?

January 9, 2015 VIRIYA LIM🌸 2 Comments

ហាងទំនិញរួចពន្ធ (Duty-free shops or stores) គឺជាហាងលក់រាយ ដែលត្រូវបានលើកលែងពន្ធគយ និងពន្ធដារ សម្រាប់រាល់ទំនិញទាំងឡាយណាដែលដាក់លក់នៅក្នុងស្រុក ជាថ្នូរទៅនឹងការស្នើសុំឱ្យលក់ជូន សម្រាប់តែភ្ញៀវទេសចរបរទេស ឬអ្នកដំណើរបរទេស ដែលក្រោយពេលទិញរួច ពួកគេនឹងយកទំនិញនោះចេញទៅក្រៅប្រទេស។

ទំនិញនានាអាចដាក់លក់ក្រោមលក្ខ័ខណ្ឌ័លើកលែងពន្ធបាន អាស្រយ័ទៅតាមភាពខុសគ្នានៃយុត្តាធិការ រួមទាំងវិធីសាស្រ្តនៃការលក់ និងដំណើរការគណនាពន្ធ ឬ ការសងត្រលប់វិញនូវផ្នែកណាមួយនៃពន្ធ។

ទោះជាយ៉ាងនេះក្ដី សម្រាប់ការលក់ដូរនៅក្នុងប្រទេសខ្លះ ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលចាប់បង្ខំឱ្យបង់ពន្ធទៅលើទំនិញដែលនាំចូលមកក្នុងប្រទេសជាតិខ្លួនឯង បើទោះបីជាអតិថិជននោះបានទិញទំនិញពីហាង Duty-Free Shop នៅបរទេសមកក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែទង្វើនេះវាមិនជាអចិន្ត្រៃយ៍ទេ។ មាននយ័ថា ប្រសិនបើជារដូវកាលណាមួយ ប្រទេសជាតិកំពុងតែជោរជន់ផលិតផលណាមួយនោះ ហើយបែរជាប្រជាជនខ្លួនឯងងាកទៅទិញ ផលិតផលស្រដៀងគ្នា ឬដូចគ្នាពីបរទេសមកវិញ ដូច្នេះជននោះ ត្រូវតែបង់ពន្ធក្នុងអត្រាគណនាដ៏ខ្ពស់មួយដល់ប្រទេសជាតិ។

ឧទាហរណ៍៖ ប្រទេសថៃនារដូវកាលនេះ កំពុងតែប្រមូលភោគផលស្រូវទូទាំងប្រទេស មាននយ័ថា ស្រូវក្នុងប្រទេសថៃកំពុងតែជន់ច្រើនយកទៅណាមិនអស់ ស្រាប់តែខណៈនោះ មានជនជាតិថៃម្នាក់ មកលេងប្រទេសកម្ពុជា ដោយពាំនាំយកទៅវិញនូវស្រូវអង្ករជាច្រើនគីឡូជាប់ខ្លួនចូលទៅក្នុងប្រទេសជាតិខ្លួនឯងវិញ ដោយសារតែគិតថា អង្ករនៅស្រុកខ្មែរលក់ថោកជាងក្នុងស្រុកថៃ។

ប៉ុន្តែទីបំផុតនៅពេលឆ្លងដែនត្រលប់ចូលទៅក្នុងប្រទេសថៃវិញ ជនជាតិថៃនោះ(ឬអ្នកស្នាក់នៅក្នុងប្រទេសថៃជាអចិន្ត្រៃយ៍) ត្រូវបាននគរបាលអន្តោប្រវេសន៍ប្រចាំច្រកទ្វារព្រំដែន ស្ទាក់ទុកដើម្បីចាប់ឱ្យបង់ពន្ធជូនរាជការថៃក្នុងតម្លៃមួយដែលខ្ពស់ជាងការទិញអង្ករក្នុងស្រុកថៃទៅវិញ។

គេធ្វើដូច្នេះ ដើម្បីទប់ស្កាត់កុំឲពលរដ្ឋខ្លួនឯងចេញទៅទិញអង្ករនៅក្រៅប្រទេស ដែលជាមូលហេតុធ្វើឲអង្ករ ក្នុងប្រទេសជាតិកាន់តែជន់ជោរទៅៗ និងរកទីផ្សារមិនបាន។

ផ្ទុយទៅវិញ បើសិនជាក្នុងប្រទេសជាតិ ពេលនោះកំពុងតែខ្វះខាតអង្ករ រដ្ឋាភិបាល នឹងមិនយកពន្ធលើអង្ករដែលនាំចូលពីបរទេសនោះទេ។ សរុបសេចក្ដីទៅ វាជាយុទ្ធសាស្រ្តដើម្បីជួយប្រទេសជាតិខ្លួនឯងរៀងៗខ្លួន ទាំងរដ្ឋាភិបាលខ្មែរ និងថៃ។

ហាងទំនិញរួចពន្ធ (Duty-Free Shop ឬ Duty-Free Store) តែងតែត្រូវបានសាងសង់នៅតាមតំបន់ព្រំដែនអន្តរជាតិ ឬ កំពង់ផែអន្តរជាតិ ឬ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ ឬ ស្ថានីយអយស្មយ័យានអន្តរជាតិ ជាដើម។ ទំនិញរួចពន្ធ ក៏អាចត្រូវបានគេលក់ដូរនៅក្នុងយន្តហោះ ឬកប៉ាល់ដឹកអ្នកដំណើរឆ្លងដែនផ្សេងៗផងដែរ ដោយក្នុងនោះអ្នកទិញត្រូវបង្ហាញនូវលិខិតឆ្លងដែនដែលបញ្ជាក់ថាខ្លួនជាជនបរទេសពិតប្រាកដ។

មូលហេតុដែលគេមិនលក់ទំនិញរួចពន្ធទាំងនោះទៅកាន់ប្រជាជនខ្លួនឯងនៅក្នុងប្រទេស ព្រោះថា៖ រាល់មុខទំនិញនានាដែលត្រូវបានដាក់លក់ក្នុងហាងទំនិញរួចពន្ធ មានតម្លៃទាបជាងទីផ្សារទូទៅក្នុងស្រុក ដែលជាហេតុបណ្ដាលឲប្រជាជនក្នុងស្រុកត្រូវដូរទិសដៅក្នុងការទិញទំនិញ ដោយងាកទៅទិញក្នុងហាងទំនិញរួចពន្ធនោះវិញ។ ដូច្នេះ អ្នកលក់ដូរក្នុងទីផ្សារធម្មតានឹងលក់លែងដាច់។ អីចឹងទេ ការរាំងខ្ទប់ មិនអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាជនក្នុងស្រុកមានសិទ្ធិទិញ គឺដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍អ្នកលក់ផ្សេងទៀតក្នុងទីផ្សារធម្មតាកុំឱ្យដួលរលំ។

អាកាសយានដ្ឋានដែលលក់ទំនិញរួចពន្ធប្រកបដោយវិសាលភាពធំជាងគេក្នុងលោកនេះ គឺនៅទីក្រុងឌូបៃ (Dubai Duty Free) នៃប្រទេសអារ៉ាប់រួម ដោយក្នុងនោះការលក់រយៈពេល១០ខែ (ពីខែមករា ដល់ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៤) មានទំហំជាទឹកប្រាក់ USD 1.53 កោដិ គឺស្មើនឹង 5% គ្របដណ្ដប់លើការលក់ទំនិញរួចពន្ធទូទាំងពិភពលោក។

មានហាងទំនិញរួចពន្ធខ្លះប្រតិបត្តិនៅចំកណ្ដាលមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្ម ដោយមានទីតាំងនៅឆ្ងាយពីព្រលានយន្ដហោះ ឬ ឆ្ងាយពីកំពង់ផែផ្សេងៗ។

ឧទាហរណ៍ នៅប្រទេសជប៉ុន សម្រាប់ភ្ញៀវបរទេសណាដែលមានលិខិតឆ្លងដែនវាយត្រាបញ្ជាក់ថាបានច្បាប់ស្នាក់នៅតិចជាង៦ខែ អាចមានសិទ្ធិទិញទំនិញរួចពន្ធផ្សេងៗបាន។ ហាងទំនិញរួចពន្ធ ដែលធំជាងគេនៅជប៉ុន គឺស្ថិតនៅមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មអេឡិចត្រូនិច Akihabara ក្នុងទីក្រុងតូក្យូ។

នៅប្រទេសថៃ ក៏មានហាងទំនិញរួចពន្ធដ៏ធំមួយឈ្មោះថា The King Power ហើយហាងនេះមានសាខាជាច្រើនក្នុងទីក្រុងបាងកក ដែលនូវរាល់ទំនិញរួចពន្ធផ្សេងៗ ត្រូវបានអតិថិជនជា ភ្ញៀវបរទេស បញ្ជារទិញជាមុន ទើបហាងដឹកជញ្ជូនឱ្យតាមក្រោយ (pre-purchase and deliver) ទៅដល់ព្រលានយន្ដហោះតែម្ដងនៅចំថ្ងៃចេញដំណើរត្រលប់ទៅកាន់ប្រទេសខ្លួនវិញ។

នៅប្រទេសហ្វីលីពីន មានអាគារពាណិជ្ជកម្មធំមួយ ឈ្មោះថា “Duty Free Philippines Fiestamall ដែលមានទីតាំងតែបួនប្រាំគីឡូម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះពី អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ Ninoy Aquino Airport ហើយវាស្ថិតនៅទល់មុខនឹងអាកាសយានដ្ឋាននោះតែម្ដង។ ទំនិញដែលដាក់លក់ក្នុងអគារ ទំនិញរួចពន្ធនោះ ភាគច្រើនលើសលប់ គឺនាំចូលមកពីបណ្ដាប្រទេសផ្សេងៗជាច្រើន (ជាពិសេសគឺពី អាមេរិក អាស៊ី និង អូស្រ្តាលី) ហើយទំនិញទាំងនោះ គ្មានលក់នៅអគារពាណិជ្ជកម្ម ឬផ្សារទំនើបផ្សេងណាមួយក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីនឡើយ។

ភ្ញៀវទេសចរណ៍ និងប្រជាពលរដ្ឋហ្វីលីពីនខ្លួនឯង (ដែលត្រឡប់មកពីបរទេសវិញ) មិនសូវមានអ្នកខកខានក្នុងការចូលទៅទស្សនា ឬទិញទំនិញ ក្នុងអាគារនេះឡើយ បន្ទាប់ពីដំណើរមកដល់ក្នុងប្រទេសនេះ។ ដើម្បីអាចចូលទៅក្នុងអាគារលក់ទំនិញរួចពន្ធនេះបាន ភ្ញៀវបរទេស ត្រូវបង្ហាញលិខិតឆ្លងដែនជាមុនទៅកាន់ការិយាលយ័ជួរមុខ (Customer Registration Counter) ដើម្បីចុះឈ្មោះ។ ក្រោយចុះឈ្មោះហើយ អ្នកដំណើរបរទេស នឹងទទួលបានកាតមួយសន្លឹកដែលប្រកាសពីសិទ្ធិស្របច្បាប់ក្នុងការទិញទំនិញផ្សេងៗនៅក្នុងអាគារ។

កាលពីអតីតកាល ហាងទំនិញមួយនេះ ទទួលយកតែរូបិយបណ្ណ័ ដុល្លារអាមេរិក និង ពេសូ ហ្វីលីពីន តែប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះ វាចាប់ផ្ដើមទទួលយករូបិយបណ្ណបរទេសផ្សេងទៀតដូចជា លុយយេន របស់ជប៉ុន ដុល្លារប្រ៊ុយណេ ដុល្លារអូស្រ្តាលី ផោនអង់គ្លេស ដុល្លារកាណាដា ហ្វ្រង់របស់ស្វ៊ីស រីយ៉ាល់របស់អារ៉ាប់រួម លុយឌីណា របស់បារ៉េនី និងលុយបាតរបស់ថៃ។ អត្រាប្ដូរប្រាក់ក៏មានដែរនៅក្នុងអគារបើសិនជាអតិថិជនមានបំណងចង់ដូរប្រាក់របស់ជាតិគេមកកាន់ប្រាក់ពេសូ ហ្វីលីពីន ឬ ដុល្លារអាមេរិក។ ក្រៅពីនោះ កាតឥណទានក៏អាចចាយបានដែរក្នុងការទិញទំនិញនានា។

ចំណែកនៅប្រទេស អូស្រ្តាលីវិញ ហាងទំនិញរួចពន្ធ មាននៅស្ទើរគ្រប់ទីកន្លែង ប៉ុន្តែវាបានរំលាយចោលវិញអស់ក្រោយពីមានការណែនាំស្ដីអំពីច្បាប់ GST (Goods and Services Tax) ក្នុងឆ្នាំ២០០០។ បច្ចុប្បន្ននេះ ហាងទំនិញរួចពន្ធមានតែនៅតាមព្រលានយន្ដហោះតែប៉ុណ្ណោះ។ ជាក់ស្ដែងទៅ អ្នកស្នាក់នៅក្នុងប្រទេស និងភ្ញៀវទេសចរ សព្វថ្ងៃ ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យទិញទំនិញ (physical goods) ក្នុងអំឡុងពេល៦០ថ្ងៃមុនថ្ងៃចេញដំណើរត្រលប់ទៅកាន់ប្រទេសខ្លួនវិញ ព្រោះវាត្រូវការពេលវេលាសមល្មមក្នុងការវេចខ្ចប់ទំនិញសម្រាប់ការហោះហើរចេញទៅក្រៅប្រទេស និងដើម្បីមានសិទ្ធិជំទាស់ទៅនឹងការទារឱ្យបង់ពន្ធ GST នៅពេលឆ្លងកាត់កន្លែងពន្ធគយ។ សព្វថ្ងៃនេះ អតិថិជន អាចទិញទំនិញ ហើយយកមកប្រើប្រាស់បានដោយសេរីមុនថ្ងៃចេញដំណើរត្រលប់ទៅវិញ។ វាហាក់ដូចជាបញ្ច្រាសទិសគ្នាទៅនឹងឆ្នាំ២០០០ ដែលពេលនោះ អ្នកទិញ ត្រូវតែវេចខ្ចប់ទំនិញតាមរយៈម្ចាស់ហាងទំនិញរួចពន្ធ ដោយរុំខ្ចប់យ៉ាងល្អស្អាតនិងប្រកបដោយសុវត្ថិភាព ហើយអ្នកទិញនោះគ្មានសិទ្ធិហែកសំបកវេចខ្ចប់ឡើយ រហូតបានទៅដល់ក្នុងដៃបុគ្គលិកពន្ធគយណាម្នាក់ក្នុងកន្លែងឆ្លងកាត់ព្រំដែនអន្តរជាតិដើម្បីត្រួតពិនិត្យមុនពេលចេញដំណើរ។

នៅក្រុងសៀមរាប ប្រទេសកម្ពុជា ក៏មានហាងខ្នាតអន្តរជាតិបែបនេះមួយដែរ ដែលបានបើកសម្ពោធដំណើរការក្នុងខែ ធ្នូ ឆ្នាំ២០១៤។ ហាងនោះមានទីតាំងស្ថិតនៅម្ដុំភ្លើងស្ដុប កោះកេរ្តិ៍ ឈ្មោះថា “ផ្សារទំនិញរួចពន្ធអង្គរ” (Angkor Duty-Free Store) ដែលជារបស់ម្ចាស់អ្នកវិនិយោគជនជាតិចិន នៃក្រុមហ៊ុន China Duty Free Group (CDFG)។ ទំនិញភាគច្រើនលើសលប់នៅក្នុងផ្សារនេះ ជារបស់នាំយកមកពីបរទេស។

ចំណែករឿងរ៉ាវពាក់ពន្ធ័នឹងការបង់ពន្ធនាំចេញ ជារឿងផ្សេងមួយទៀត ដែលវាអាស្រយ័ទៅលើច្បាប់នៃប្រទេសនោះ ឬអាស្រយ័លើប្រភេទទំនិញនោះ។ ឧទាហរណ៍ថា ភ្ញៀវអ៊ឺរ៉ុបម្នាក់ ដែលបានមកទិញរូបគំនូរប្រាសាទអង្គរវត្ត ពីហាងទំនិញរួចពន្ធ នៅខេត្តសៀមរាប មួយផ្ទាំង។ នោះការលើកលែងពន្ធនាំចេញនឹងត្រូវបានអនុវត្ត ព្រោះថាទំនិញនោះ មាននិន្នាការក្នុងការផ្សព្វផ្សាយ លើកស្ទួយវប្បធម៌ខ្មែរក្នុងឆាកអន្តរជាតិ។ ផ្ទុយទៅវិញ បើភ្ញៀវទិញចម្លាក់ឈើគ្រញូងរូបអង្គរវត្ត នោះការចាប់បង្ខំឱ្យបង់ពន្ធនាំចេញ ត្រូវបានធ្វើឡើង ព្រោះថា ទំនិញដែលនាំចេញទៅនុះ មាននិន្នាការក្នុងការបំផ្លាញព្រៃឈើខ្មែរ។ និង ហេតុផលផ្សេងៗរាប់រយពាន់ជំពូកខុសៗគ្នាទៀត។