ពាក្យថា “ច្រណែនឈ្នានីស” ជាការផ្គុំនៃសេចក្ដីអាក្រក់២យ៉ាងរួមបញ្ចូលគ្នា ដែលមានពាក្យមួយទៀតជារួម ហៅថា “ឥស្សា”។ ជាធម្មតា មនុស្សលោក ដែលនៅជា បុថុជ្ជន (ជនអ្នកមានសេចក្ដីសៅហ្មង និងកិលេសតណ្ហាក្រាស់) រមែងមាន ឥស្សា ជាប់ក្នុងសន្ដានមកពីកំណើតគ្រប់ៗគ្នា (សូម្បីតែអ្នកបួស) គ្រាន់តែតិចនិងច្រើន។ អ្នកខ្លះអាចរំដោះខ្លួនចេញពីភាពសៅហ្មងនេះបាន ដោយមានភ័ព្វកើតមកក្នុងវង្សត្រកូលដែលមានចាស់ទុំជាអ្នកមានធម៌ល្អខ្ពង់ខ្ពស់ អាចអប់រំកូនចៅបាន។ អ្នកខ្លះ អាចយិតយោងអាត្មាខ្លួនផ្ទាល់ តាមរយៈការខិតខំអប់រំខ្លួនឯងជាប្រចាំ ដោយយកធម៌ព្រះជាបង្គោលជីវិត។

ជាទូទៅ សេចក្ដីឈ្នានីស កកើតរូបរាងវាចេញមកពី ក្ដីច្រណែនជាមុនសិន។ ប៉ុន្តែ គ្រប់សេចក្ដីច្រណែន មិនសុទ្ធតែឈានទៅរក ការឈ្នានីសទេ វាអាស្រ័យលើ កិលេសរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ធ្ងន់ស្រាលជាងគ្នាប៉ុនណា។

“ច្រណែន” គឺជាអារម្មណ៍រសាប់រសល់នៅមិនសុខ ដោយសារតែបានឃើញអ្នកដទៃណាមួយ បានល្អប្រសើរជាងខ្លួនឯង។ មនុស្សមិនដែលទៅច្រណែននឹងអ្នកដែលអន់ជាងខ្លួនទេ។ ច្រណែន គឺជាប្រតិកម្មតបទៅនឹងបុគ្គលណាម្នាក់ដែលមានភាពជោគជ័យក្នុងជីវិតឯកជន ជីវិតការងារ ជំនាញផ្សេងៗ ទេពកោសល្យសិល្បៈ ឬ អ្វីផ្សេងទៀត ដែលជាក្ដីសុបិន ដែលជាមហិច្ឆតាកប់នៅក្នុងខ្លួនជាយូរលង់ ប៉ុន្តែខ្លួនឯងសម្រេចមិនទាន់បាន ឬមិនអាចបាន។

មនុស្សខ្លះដែលមានការសិក្សា អប់រំ ច្រើន នៅពេលដែលមានអារម្មណ៍ថា ច្រណែន នឹងនរណាម្នាក់ បូកផ្សំនឹងអត្តចរិតនៃសេចក្ដីព្យាយាមផ្ទាល់ខ្លួន គេក៏បង្កើតព្រឹត្តិការណ៍ប្រកួតប្រជែងយ៉ាងស្ងៀមស្ងាត់ រហូតដល់អាចឈានទៅដល់កម្រិតអស្ចារ្យមួយ​ ដែលខ្លួនធ្លាប់ច្រណែននឹងអ្នកដទៃកន្លងមក។ ផ្ទុយទៅវិញ បើសិនជាបុគ្គលនោះជា មិច្ឆាទិដ្ឋិជន (ជនដែលមានសតិខុសឆ្គង រឭកតែរឿងខុស និងធ្វើតែរឿងខុស) ហើយខ្វះការអប់រំ ជាពិសេសផ្លូវធម៌ផង គេអាចនឹងច្នៃបង្កើតបានជា អំពើឈ្នានីស។

“ឈ្នានីស” មានន័យថា ជាសកម្មភាពទុច្ចរិត ប៉ុនប៉ងកាត់ប្រយោជន៍គេ ដើម្បីខ្លួនបានស្កប់ស្កល់អារម្មណ៍ច្រណែន និងដើម្បីផ្គាប់ចិត្តដ៏មហាសែនឫស្យារបស់ខ្លួន ដែលរស់គ្មានបង្គោលធម៌ជាទីពឹងកន្លងមក។ សេចក្ដីឈ្នានីសម្យ៉ាងទៀត ច្រើនចេញមកពី ការប៉ុនប៉ងកម្ចាត់ចោលឧបសគ្គចំពោះមុខ ដែលតែងតែរារាំង អំពើទុច្ចរិតរបស់ខ្លួនឯង។ មនុស្សដែលសាងកម្មសុចរិត ទៀងត្រង់ បរិសុទ្ធ នឹងមិនដែលមានអារម្មណ៍ប៉ុនប៉ងឈ្នានីសនរណាម្នាក់ទេ បើទោះបីជាដឹងច្បាស់ថា ឧបសគ្គចំពោះមុខ គឺជាបុគ្គលអន្ធពាលក៏ដោយ ដែលនេះគឺជា ចំណុចពិសេសបំផុតរបស់ វិញ្ញូ (អ្នកប្រាជ្ញ អ្នកដឹងហេតុផ្សេងៗច្បាស់លាស់ដោយបញ្ញា)។ បើយើងសង្ខេបខ្លី ស្របតាមធម៌ព្រះ អ្នកចូលចិត្តការឈ្នានីសគេ គឺជាមនុស្សអវិជ្ជា ទោះបីជាគេបានរៀនសូត្រផ្លូវលោកខ្ពស់ប៉ុណ្ណាក៏ដោយ។

តើធ្វើដូចម្ដេច ដើម្បីអាចកម្ចាត់ ឥស្សា ចេញពីក្នុងចិត្តបាន?

វិធីដុតរំលាយ ឥស្សា ក្នុងខ្លួន ត្រូវធ្វើឡើងសន្សឹមៗ ហើយប្រើរយៈពេលយូរអង្វែងណាស់។ វាប្រៀបដូចមនុស្សម្នាក់ដែលអាចសរសេរតែងសេចក្ដីដ៏ល្អបាន ដំបូងបំផុត គេត្រូវចាយពេលវេលារៀនសរសេរអក្សរ បន្ទាប់មករៀនតែងល្បះ ហើយអានសៀវភៅច្រើនដើម្បីសន្សំគំនិតយកមកសរសេរ រំលេចជាគំនិតថ្មីៗ បង្កើតជាអត្ថបទដ៏ល្អមួយ។ ឧទាហរណ៍មួយទៀត ដូចជាអ្នកដែលមានរូបរាងកាយដ៏រឹងមាំ ស្រស់ស្អាតសង្ហាម្នាក់ ត្រូវប្រើពេលយ៉ាងយូរណាស់ ក្នុងការបង្វឹកខ្លួនឯង រាប់តាំងពីការបញ្ចេញពលកម្មកំប៉ិកកំប៉ុក រហូតដល់ចលនាកីឡាធំៗ ហើយធ្វើជារៀងរាល់ថ្ងៃ ឬសប្ដាហ៍ រហូតក្លាយជាទម្លាប់មិនអាចខ្វះបាន។

ដូចគ្នាដែរ ដើម្បីកម្ចាត់អំណាច ឥស្សា ដ៏អាក្រក់ដែលពោលខាងលើបាន មនុស្សត្រូវប្រើពេលសន្សំកុសលចិត្តជាមុន ក្នុងរយៈពេលយូរអង្វែងណាស់ ដើម្បីបង្វឹកផ្លូវចិត្តខ្លួនឱ្យថ្នឹកទៅនឹងគន្លងពីរ គឺ “មេត្តា និង មុទិតា”។

តើ មេត្តា ជាអ្វី? ហើយ មុទិតា គឺជាអ្វី? វាជាធាតុ២ ក្នុងចំណោមព្រហ្មវិហាធម៌ទាំង៤ ឬ ហៅថាគុណសម្បត្តិក្នុងភាពជាអ្នកដឹកនាំ ដែលរួមមាន “មេត្តា ករុណា មុទិតា និង ឧបេក្ខា”។

“មេត្តា” ជាដួងចិត្តសណ្ដោសប្រោសប្រណី រាប់រក អធ្យាស្រ័យ និងចង់ឱ្យអ្នកដទៃបានសុខដូចជាខ្លួនដែរ។ ការដែលគ្មាន មេត្តា នៅក្នុងឫសនៃចរិតផ្ទាល់ខ្លួន រមែងនាំឱ្យមនុស្សមានចិត្តឈ្នានីសអ្នកដទៃជារឿយៗ។ ព្រោះការឈ្នានីស ជាការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញឱ្យគេរស់ដោយលំបាក និងគ្មានក្ដីសុខដូចខ្លួនឡើយ។

“ករុណា” ជាសេចក្ដីអាណិតអាសូរ ស្ទើរតែរកកលទ្រហោយំពេលដឹងថានរណាម្នាក់កំពុងមានទុក្ខសោកសង្រេងក្នុងជីវិត រហូតដល់ចិត្តទ្រាំលែងបាន ហើយប៉ងប្រាថ្នាជួយសង្គ្រោះ។ ការដែលគ្មាន ករុណា នឹងបណ្ដាលឱ្យចិត្តមនុស្សក្លាយជាអាក្រក់ ព្រោះចិត្តនៃបុគ្គលនោះនឹងគិតតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន មិនអើពើនឹងទុក្ខវេទនាអ្នកដទៃ។ ហើយវាផ្ទុយពីធម៌ព្រះគ្រប់សាសនាទាំងអស់ ដែលព្រះបង្រៀនមនុស្សថា ត្រូវចេះជួយយកអាសា ឈឺឆ្អាល និងសង្គ្រោះអ្នកដទៃតាមលទ្ធភាពដែលអាចធ្វើបាន។

“មុទិតា” គឺជាអារម្មណ៍ដែលត្រូវបានបង្វឹកមកតាំងពីតូច ឱ្យចេះរីករាយ សាទរ ត្រេកអរនឹងសេចក្ដីសុខអ្នកដទៃ។ ការចូលរួមត្រេកអរនឹងជោគជ័យអ្នកផ្សេង គឺជាគន្លឹះតែមួយគត់ ដែលអាចដុតរំលាយ សេចក្ដីច្រណែនឈ្នានីសលើអ្នកដទៃបានដោយសន្តិភាពបំផុត។

“ឧបេក្ខា” គឺជាស្មារតីកណ្ដាល មិនលម្អៀងទៅខាងណាមួយ ហើយវាជាព្រលឹងដ៏ធំធេងបំផុត របស់បុគ្គលដែលមានតួនាទីជា មេគ្រួសារ ជាចៅហ្វាយនាយ ជាអ្នកដឹកនាំ ជាចៅក្រម ឬអ្នកកាត់សេចក្ដីក្នុងកិច្ចការសង្គមជាតិ។ ការខ្វះឧបេក្ខា នឹងបណ្ដាលឱ្យបុគ្គលម្នាក់ ក្លាយជាមនុស្សមានបាបធ្ងន់ខ្លាំង ព្រោះវាប្រៀបដូចជាការបង្កើតរោងចក្រផលិតកូនសោរមួយ សម្រាប់ចាក់ចូលទៅក្នុងអំពើពុករលួយ ការជិះជាន់សង្កត់សង្កិន និងចុងក្រោយ គឺការបំផ្លិចបំផ្លាញរហូតខ្ទេចខ្ទីអស់ រាប់តាំងពីសង្គមគ្រួសារតូចៗ និង សង្គមជាតិទាំងមូល។

សរុបមកវិញ ឫសគល់ដ៏ធំនៃចិត្ត “ច្រណែន” គឺបណ្ដាលមកពី អវត្តមាន នៃធាតុ “មុទិតា” (ពន្យល់ខាងលើ) នៅក្នុងចិត្ត ដែលមនុស្សមិនធ្លាប់ត្រូវបានបង្វឹកឱ្យក្លាយជាទម្លាប់ពីមុនមក រហូតដល់គេចាក់ឫសអាក្រក់មួយ គឺតែងតែស្អប់ខ្ពើមភាពជោគជ័យអ្នកដទៃ និង មួម៉ៅក្ដៅក្រហាយចំពោះសេចក្ដីសុខអ្នកដទៃ។ ទម្លាប់បែបនេះ នឹងក្លាយជាអត្តចរិត ហើយអត្តចរិតនេះ នឹងកំណត់ព្រេងវាសនារបស់បុគ្គលនោះ ឱ្យស្គាល់តែភ្លើងក្ដៅគ្រប់ពេលវេលា ព្រោះធាតុពិតរបស់ បុថុជ្ជនដែល ខ្វះសីល ខ្សោយធម៌ (គ្មានសីលធម៌) រួមទាំង កិលេសតណ្ហាក្រាស់ផងនោះ នឹងបណ្ដាលជា វដ្តសង្សារនៃការសងសឹកគ្នាទៅវិញទៅមកជារៀងរហូត។

 ចំណែកឯចិត្ត “ឈ្នានីស” គឺបណ្ដាលមកពី អវត្តមាន នៃធាតុ “មេត្តា” (ពន្យល់ខាងលើ) ដែលមនុស្សមិនធ្លាប់ត្រូវបានលត់ដំស្មារតីពីមុនមក រហូតដល់គេបណ្ដុះបានព្រលឹងខ្មៅងងឹតដូចជាព្រាយបិសាចនៅក្នុងខ្លួន ហើយជានិច្ចកាល តែងគិតរកវិធីកខ្វក់ ដើម្បីបំផ្លាញអ្នកដទៃតាមលទ្ធភាពដែលគេអាចទៅរួច។

តើធ្វើដូចម្ដេចដើម្បីបណ្ដុះមនុស្សម្នាក់ឱ្យធំធាត់ឡើង ក្លាយជាបុគ្គលមិនចេះឥស្សា?

បើសិនជាយើងជាឪពុកម្ដាយនៃកូនតូច គួរតែឧស្សាហ៍នាំកូនៗប្រតិបត្តិធម៌ជាប្រចាំ កុំរង់ចាំដល់គេធំ។ វិធីល្អបំផុត គឺនាំក្មេងទៅតំបន់ដែលមានជនក្រីក្រ តោកយ៉ាក ហើយពន្យល់ប្រាប់គេពីជីវិតអ្នកក្រ បន្ទាប់មក ត្រូវបង្រៀនកូនឱ្យចេះចែករំលែក ដាក់ទាន ដល់អ្នកក្រលំបាក។ មុននឹងបង្រៀនកូនឱ្យដាក់ទាន ដំបូងត្រូវតែធ្វើឱ្យក្មេងយល់ជាមុនថាអ្នកក្រ មានទុក្ខលំបាកប៉ុនណាសិន រហូតដល់ក្មេងកើតចិត្តសណ្ដោសប្រោសប្រណី (មេត្តា) ហើយស្នើសូមជួយ (ករុណា) សឹមយើងអនុញ្ញាតឱ្យជួយ។ ការមិនឱ្យក្មេងមានចិត្តមេត្តាជាមុន ហើយគ្រាន់តែហុចលុយឱ្យកូនយកទៅដាក់ទានឆ្កុយៗ ជាការបង្រៀនកូនឱ្យចេះមើលងាយអ្នកដទៃ ជាពិសេសអ្នកក្រ។ គេនឹងធំធាត់ឡើង ក្លាយជាមនុស្សពូកែធ្វើទាន ប៉ុន្តែធ្វើទានទាំងឆ្អើមខ្ពើមអ្នកក្រ (ធ្វើទានយកមុខមាត់) មិនមែនដោយចិត្តមេត្តាទេ។

ចំណែកវិធីធ្វើឱ្យកូនធំឡើង ក្លាយជាបុគ្គលមាន មុទិតា ដំបូងឳពុកម្ដាយ ត្រូវឧសហ្សាហ៍លើកសរសើរកូនខ្លួនឯង ហើយបង្រៀនកូនឱ្យចេះសរសើរមិត្តភក្ដិដែលរៀនពូកែជាងខ្លួន ឬ មិត្តដែលមានសម្ភារៈល្អជាងខ្លួន។ ប៉ុន្តែប្រុងប្រយ័ត្នផង បើអប់រំដោយខ្វះបញ្ញា យើងអាចបណ្ដុះកូនឱ្យក្លាយជាជនអែបអបនិយម ដើម្បីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនទៅវិញ។ ចុងក្រោយ ដើម្បីឱ្យកូនក្លាយជាបុគ្គលមាន ឧបេក្ខា ឳពុកម្ដាយ ត្រូវតែជាមនុស្សគំរូសិន ពោលគឺស្រលាញ់កូនស្មើៗគ្នា ហើយដើរតួជាតុលាការយុត្តិធម៌ប្រចាំគ្រួសារគ្រប់ពេលវេលា។

សង្ខេបមកវិញ ដើម្បីបណ្ដុះមនុស្សម្នាក់ឱ្យធំឡើង ក្លាយជាបុគ្គលមិនចេះ ឥស្សា ចាស់ទុំ ត្រូវចាក់បញ្ចូលព្រហ្មវិហារធម៌ ២យ៉ាង សំខាន់ជាងគេឱ្យច្រើនទៅក្នុងដួងចិត្តកុមារពេលគេនៅតូចនៅឡើយ គឺធាតុ មេត្តា និង មុទិតា។

________________________________

បន្ថែមពិសេស

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គ្រប់យ៉ាងដែលរៀបរាប់នេះ ជាឥទ្ធិពលពីខាងក្រៅសម្រាប់ជួយមនុស្ស ដែលវាមានប្រសិទ្ធភាពប្រមាណជាពាក់កណ្ដាល ចំណែកពាក់កណ្ដាលទៀត ជាឧបនិស្ស័យពីធម្មជាតិរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ។ ប្រៀបដូចជាពូជរុក្ខជាតិដូច្នេះដែរ ដែលពេលខ្លះមានពូជល្អ និងពូជមិនល្អ ពីកំណើតមកតែម្ដង។ ហើយពូជខ្លះពិបាកកែប្រែ ទោះបីជាស្រោចទឹកដាក់ជី ថែទាំដល់កម្រិតណាក៏ដោយ។ ក្នុងគម្ពីព្រះពុទ្ធសាសនាចែងថា នោះជាកំណើតដើមដែលមានឫសចាក់មកតាំងពីអតីតជាតិ ហើយពិបាកកែប្រែបំផុត។

__________

លឹម វិរិយា🌸

ក្នុងមធ្យោបាយទាក់ទាញខ្លះរបស់អ្នកលក់​ ភាសាផ្សាយពាណិជ្ជកម្មដែលធ្វេីឱ្យមនុស្សមានផ្នត់គំនិតខុសឆ្គង​ រួមមាន៖ អ្នកលក់ឡេម្សៅនិយាយថា​ “សស្អាត​“ អ៊ីចឹង​​ ខ្មៅឥតស្អាតទេឬ? ទាល់តែសទេីបស្អាត?​ ភាសានេះ​ ត្រូវ​បានប្រេីយ៉ាងទូលំទូលាយ​ រហូតឈានដល់ឃ្លីបផ្សាយពាណិជ្ជកម្មវិជ្ជាជីវៈ​ ក៏ពោលបែបនេះ។ ស-ស្អាត?

តាំងពីកើតមក ខ្ញុំមិនដែលឮនរណានិយាយថា “ខ្មៅស្អាត លឿងស្អាត ស្រអែមស្អាត”។ នេះហើយជាហេតុផលដែលក្មេងស្រីៗ ជាពិសេសក្មេងនៅតាមស្រុកស្រែចម្ការ ក្មេងស្រីដែលរស់នៅធំធាត់ដោយមិនសូវទទួលបានការអប់រំ ក្មេងស្រីដែលរស់ក្នុងសង្គមមនុស្សពោលពាក្យខាងលើ តែងតែស្វះស្វែង ចាយលុយទិញ ក្រែមគីមីផ្សេងៗយកមកដុះខាត់ប្ដូរព៌ណស្បែក ទាំងដែល អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ មិនទាន់រកឃើញវិធីប្ដូរព៌ណស្បែកមនុស្សនៅឡើយផង។ ដូច្នេះ ពួកគេ គ្មានអ្វីក្រៅពីធ្វើឱ្យរបកស្បែករាងកាយខាងលើ ហើយបង្ហាញស្រទាប់ស្បែកខាងក្រោមទេ។ ពួកគេច្រឡំថា ស្បែកប្ដូរព៌ណទៅជាសហើយ តាមពិតគឺស្បែកខាងលើរបើករបាញ របកចេញ តែប៉ុណ្ណោះ។ ការធ្វើបែបនេះជារឿយៗ អ្នកប្រព្រឹត្តនឹងទទួលរងជំងឺមហារីកស្បែកជាប្រាកដ។ បញ្ហានេះ មិនមែនកើតតែលើក្មេងស្រី មនុស្សស្រីពេញវ័យ ស្ត្រីចំណាស់ តែម្យ៉ាងទេ បច្ចុប្បន្ន ក្មេងប្រុស បុរស ក៏មានដែរ។

ពួកយើង​គួរតែបង្កេីតទម្លាប់ថ្មីដែលប្រសេីរជាង​ និងត្រឹមត្រូវជាងនេះ។ បេីជាអ្នកលក់ឡេម្សៅផ្សេងៗ​ កុំលេីកតម្កេីងពណ៌សឱ្យហួសពីសច្ចៈខ្លាំងពេក។ សម្បុរស្បែក​មនុស្ស​ ពណ៌​អ្វីក៏ស្អាតដែរ​ ឱ្យ​តែម៉ត់រលោង។ ឈប់ប្រើពាក្យថា “ស ស្អាត” ទៀតទៅ គួរជំនួសដោយពាក្យថា “ស្បែកស្អាត” ហើយកុំយករឿងពណ៌សម្បុរមកប្រៀបធៀបគ្នា ព្រោះធម្មជាតិនៃពណ៌សុទ្ធតែស្អាតទៅតាមទម្រង់របស់វាដោយឡែកៗពីគ្នា។

ចំណែកឯអ្នកលក់សម្លៀកបំពាក់​ Brand ថ្លៃៗ​ និយាយបញ្ជោរអ្នកទិញ​ថា​ “ស្លៀកទៅថ្លៃថ្នូរណាស់” តេីមានន័យថា​ តម្លៃ​នៃសាច់ប្រាក់​ ជាសូចនករណ៍​បញ្ជាក់ភាពថ្លៃថ្នូរ​ ឬថោកទាបរបស់មនុស្ស​ មែនទេ? ពាក្យនេះ​ ឃេីញប្រេីគ្រប់ច្រកល្ហក់​ គ្រប់ទីផ្សារលក់ដូរទំនិញផ្សេងៗ​ ជាពិសេសស្រីៗលក់ខោអាវតម្លៃខ្ពស់​ និងគ្រឿងតុបតែងរាងកាយមនុស្ស។ កុំបំផុសគំនិតថា​ ស្លៀកពាក់​របស់​ថ្លៃ​ ធ្វើ​ឱ្យ​មនុស្ស​ថ្លៃថ្នូរ។ សេចក្ដី​ថ្លៃថ្នូរ​នៃមនុស្ស​ មិនទាក់ទងនឹង​ Brand សម្លៀកបំពាក់​ទាល់តែសោះ។ ក្នុងភាសាអង់គ្លេស​ “expensive” ប្រែថា “​ថ្លៃ”។ ប៉ុន្តែ​ ពាក្យ​ថា​ “ថ្លៃថ្នូរ​“ គេបកទៅវិញជា​ “dignity”។ ពាក្យ​ទាំងពីរនេះ​ គ្មាន​ទាក់ទង​គ្នាអីឡេីយ។ តើការប្រើ​ “ទំនិញ​ថ្លៃ”​ ធ្វើ​ឱ្យ​អ្នកថ្លៃថ្នូរ? វាមិនអាចទេ! បើចង់ទាក់ទាញឱ្យគេទិញរបស់គុណភាពល្អ តម្លៃថ្លៃរបស់ខ្លួន អ្នកលក់ គួរនិយាយថា “ប្រើទៅជាប់បានយូរ! ប្រើទៅដឹងតែមិនសូវមានគេដូចទេ! ប្រើទៅអ្នកនឹងមានភាពជឿជាក់លើខ្លួនឯង…។ល។” មានភាសាច្រើនទៀត ដែលអាចនិយាយបាន ដោយមិនចាំបាច់ត្រូវស្ទួយមនុស្ស ហួសហេតុ ហួសពីការពិតនៃជីវិត។

នៅពេលដែលកំហុសបានសាយភាយ​ ពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់​ វានឹងក្លាយជាទំនៀមទម្លាប់​ ដែលពិបាកកែប្រែ​ បេីទោះបីជាគេដឹងថា​ ទម្លាប់​នោះខុសឆ្គងក៏ដោយ។ មនុស្ស​ស្អាត​ មិនមែនទាល់តែស្បែកពណ៌ស​ទេ ហេីយមនុស្សថ្លៃថ្នូរ​ ក៏មិនចាំបាច់ទាល់តែប្រេីសម្លៀកបំពាក់ថ្លៃៗដែរ។ គួរនាំគ្នាឈប់និយាយពាក្យថា “សស្អាត” និង “ស្លៀកទៅថ្លៃថ្នូរ ប្រើប្រាស់ទៅថ្លៃថ្នូរ” ព្រោះថា ភាសានេះ ធ្វើឱ្យអ្នកនិយាយខ្លួនឯង ក្លាយជាមនុស្សកខ្វក់ និង ថោកទាប!

លឹម វីរីយ៉ា​

ភ្នំពេញ ថ្ងៃទី ១២ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២០

***ពេលព្រឹក នៅកំពត

ខ្ញុំទើបតែត្រលប់មកពីខេត្តកំពត ម្សិលមិញ ក្នុងដំណើរទេសចរធម្មជាតិទៅកាន់សហគមន៍ចម្ការស្ដេចទុរេន ដែលខ្ញុំបានចូលរួមវិនិយោគបន្តិចបន្តួចជាមួយប្អូនប្រុស “ឃឹម ប៊ុនឡែន” ដែលជាស្ថាបនិកគម្រោងរីសត កសិកម្ម និងផ្ទះលម្ហែ។ រយៈពេល២ថ្ងៃនៅចម្ការអែបចង្កេះភ្នំវែងព័ទ្ធជុំវិញដីសហគមន៍ ទីនោះផ្ដល់ឱ្យខ្ញុំនូវអារម្មណ៍រីករាយស្រស់ថ្លា ភ្ជាប់អនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើន ដើម្បីរំឭកពេលចាស់ទៅ។

ម្សិលមិញ មុននឹងចេញពីចម្ការបកមកភ្នំពេញវិញ ពេលព្រឹកព្រលឹម ខ្ញុំបានចូលរួមធ្វើសមាធិជាមួយនឹងមិត្តភក្តិសហគមន៍ដែលទៅពីភ្នំពេញជាមួយគ្នា ដោយមានការដឹកនាំធ្វើសមាធិដោយ បងប្រុស “នឹម ឈុន្នី” ជាគ្រូបង្វឹកសមាធិដ៏ល្បីឈ្មោះនៅកម្ពុជា។ បន្ទាប់មក ស្រស់ស្រូបអាហារពេលព្រឹកជុំគ្នា ដែលមាននំបញ្ចុកសម្លរការី សម្លរប្រហើរ (សល់ពីថ្ងៃម្សិល) មាន់អាំង សាច់ជ្រូកអាំង ប៉ុន្តែខ្ញុំញ៉ាបាយឆាជាមួយបន្លែ ព្រោះឈាមខ្ញុំរលាកជាមួយគ្រប់អាហារដែលធ្វើពីសាច់សត្វ។ ពួកយើងបន្តនាទីអស់មិនដឹងជាប៉ុន្មាន ដឹងតែថាយូរសម្បើមដែរ តាមរយៈកាហ្វេក្ដៅៗឆុងនៅក្រោមខ្ទមឫស្សី ក្បែរជើងភ្នំ ហើយជជែក ចែករំលែកចំណេះដឹងពីគ្នានឹងគ្នាទៅវិញទៅមក ដែលប្រធានបទសំខាន់ គឺរឿងធ្វើសមាធិ និងធម៌វិន័យផ្សេងៗក្នុងពុទ្ធសាសនា។

មេឃរលឹមឥតដាច់គ្រាប់ ភ្លៀងគ្រប់ច្រកល្ហក ដែលយើងអាចសម្លឹងមើលឃើញដោយភ្នែកទទេបាន។ ក្រោយកាហ្វេ ខ្ញុំបានចុះទូក កៃយ៉ាក់ ពណ៌លឿងវែង ពីរនាក់បង នឹម ឈុន្នី រៀបនឹងចែវចេញទៅហើយ ស្រាប់តែអ៊ំស្រី ម្ដាយរបស់ ប៊ុនឡែន ស្រែកឃាត់ “ចាំផង! ទៅដែរ!” ពួកយើងក៏សម្រួលឱ្យគាត់ចុះទូក តាមក្រោយ ដោយមាន ប៊ុនឡែន និង ប៊ុនលក្ខណ៍ ជាប្អូនបន្ទាប់ ជួយទប់ទូក កុំឱ្យក្រឡាប់។

ក្នុងចិត្តខ្ញុំ គិតទុកមុនថា ទូកនឹងក្រឡាប់ភាគច្រើនជាងការមានសុវត្ថិភាព ព្រោះមើលទៅអ៊ំស្រីដូចជាមិនសូវមាំទាំប៉ុន្មានទេ ព្រោះគាត់ឈឺចង្កេះយូរហើយ។ គាត់ដាក់ជើងចុះជាន់ម្ខាងទូកហើយ ក៏យកជើងមួយទៀតជាន់ចំហៀងដដែលទៀត ទៅណាវាមិនក្រឡាប់ បើទម្ងន់ខ្លួនគាត់ឌាំងណាស់ដែរ។ សំណាងហើយ ដែលខ្ញុំបានទៅរៀនហែលទឹក មុនពេលក្រឡាប់ទូកនេះ។ និយាយទៅ បើមិនបានរៀនហែលទឹកជាមុនខ្លះទេ ក៏មិនហ៊ានចែវទូកដែរ អត់មានអាវខ្យល់សុវត្ថិភាពផងហ្នឹង។ លិចគ្រាំងចូលទឹកភ្លឹបទៅ មេរៀនដែលគ្រូបង្វឹកហែលទឹកដាស់តឿននោះលាន់រងំពេញក្នុងសោតា។ គាត់ថា កាលៈទេសៈដែលត្រៀមខ្លួនមិនទាន់ បើលិចស្រឹប ត្រូវតែទប់ដង្ហើមសិន កុំឱ្យឈ្លក់ទឹកទាន់។ ឃើញថាបានផលល្អដែរ ពេលនោះ ចេះរបៀបទប់ខ្យល់ដង្ហើម ទើបរឿងធ្លាក់ទឹក ក្លាយជារឿងសប្បាយរីករាយទៅវិញ។ ងើបឡើងរៀបចំខ្លួនបានល្អហើយ ទាញទូកផ្ងារពោះ ឡើងអង្គុយម្ដងទៀតយ៉ាងសមរម្យ ទើបចែវចេញទៅ ដោយបង ឈុន្នី ចែវក្បាលទូក ខ្ញុំចែវកន្ទុយទូក ហើយអ៊ំស្រីអង្គុយនៅកណ្ដាលទូក។

ចែវចុះឡើង ឡើងចុះ ព័ទ្ធជុំវិញបឹងធម្មជាតិ គយគន់ពពក អ័ព្ទតាមចង្កេះភ្នំ វាលស្មៅខ្ចីល្ហក់ មើលឃើញដាច់កន្ទុយភ្នែក។ ឡើងពីបឹង ងូតទឹកអណ្ដូង ផ្លាស់ខោអាវ ស្រស់ស្រូបបាយថ្ងៃត្រង់ម្ដងទៀត ជាមួយកាពិឆា បង្គាក្រៀម ស៊ុបគោ និងផ្សេងៗទៀតច្រើនញ៉ាំមិនអស់ ឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ទើបពួកយើងបែកគ្នាចេញមកភ្នំពេញវិញ។

***ពេលថ្ងៃ និង យប់ នៅភ្នំពេញ

ពួកយើង ចេញពីកំពត តាំងពីម៉ោង ២ រសៀល មកដល់ម្ដុំកំបូល នៅម៉ោង ៨ យប់ ហើយបន្តស្ទះរថយន្តយ៉ាងគួរធុញថប់ជាទីបំផុត ដោយសារតែភ្លៀងឥតដាច់គ្រាប់ ទឹកហូរមិនទាន់ ស្ទះលូគ្រប់កន្លែង ទឹកលិចគ្រប់ដងផ្លូវជាតិ និងគ្រប់ផ្លូវក្រុង។ រថយន្តវាគើមៗដូចអណ្ដើក ពីនោះឆ្ពោះមកដល់កណ្ដាលរាជធានីភ្នំពេញនៅម៉ោង ១០ និង ៣០នាទី យប់។ ដោយសាតែខ្ញុំជិះរថយន្តជុំជាមួយនឹងគេ​​ (ក្រុមគ្រួសារបងប្អូនប៊ុនឡែន) ម្លោះហើយ ខ្ញុំត្រូវរកកន្លែងសមគួរចុះដើម្បីជិះតាក់ស៊ីមកផ្ទះវិញ។ នៅតាមដងផ្លូវក្នុងទីក្រុង ទីណាក៏ឃើញតែទឹកលិច ល្ហាចល្ហឹម ម៉ូតូជាច្រើន រលត់ទៅមុខមិនរួច រថយន្តខ្លះផុងធ្លាក់លូធំៗ រ៉ឺម៉កកង់បី មិនមានមកទទួលភ្ញៀវប្រសេចប្រសាចដូចធម្មតាទេ។

ខ្ញុំបានឱ្យគេចតនិងដាក់ខ្ញុំចុះនៅមុខហាងកាហ្វេប្រោន (Brown Café) ទល់មុខវិទ្យាស្ថានភាសាបរទេស ព្រោះថាទីនោះ មានកន្លែងជ្រកល្មម អាចឈរចាំតាក់ស៊ីបានស្រួល។ ការចុះចតនោះ មិនមែនតែខ្ញុំម្នាក់ឯងទេ វារួមមានទាំងក្មេងប្រុសម្នាក់ទៀត អាយុប្រមាណជា ចន្លោះពី ១៧ ទៅ ២០ឆ្នាំ។ ចាំបានថា ក្មេងនោះជាកូនចាម ពិបាករកអាហារញ៉ាំដូចខ្ញុំដែរ។ គ្នាតមតែសាច់ជ្រូកទេ តែខ្ញុំវិញតមគ្រប់សាច់តែម្ដង។ កាលចេញពីភ្នំពេញទៅ​ កូននោះ ពុលឡានក្អួត នៅតាមផ្លូវម្ដង។ គេជាក្មេងរួសរាយ ប៉ុន្តែហាក់ដូចជានៅខ្លាចៗ ហើយឆោតៗ នៅឡើយ។ គេនិយាយទូរស័ព្ទ ទៅបងស្រីគេរហូត ដើម្បីណាត់បងស្រី មកទទួលយកទៅផ្ទះ ដែលមានទីតាំងនៅម្ដុំ គីឡូម៉ែត្រលេខ៩។ និយាយទៅ វាជិតផ្ទះសម្បែងខ្ញុំដែរ ប៉ុន្តែផ្ទះខ្ញុំកាច់មកក្រោយវិញ លើផ្លូវជាសុផារ៉ា ៥៩៨។ ខ្ញុំឃើញកូននោះ ចេះតែសួរតៃកុងឡានមិនឈប់សោះ ថា ដល់ណាហើយ?​ ដល់ណាហើយ? ម៉ោងប៉ុន្មានទៅដល់ភ្នំពេញ? ដំបូងគ្រប់គ្នាថា ម៉ោង ៦ ដល់ បន្ទាប់មកថាម៉ោង ៧ បន្ទាប់មកថាម៉ោង ៨ ហើយវាកើនដល់ ៩ និង ១០ ថែមកន្លះទៀត គឺ ១០ និង ៣០នាទី ទើបមកដល់ក្បែរមន្ទីរពេទ្យកុមារជាតិ ផ្លូវសហព័ន្ធរុស្ស៊ី។

និយាយដល់រឿង ពេលចុះពីរថយន្តធំ មកឈរនៅមុខហាងកាហ្វេប្រោន ពីរនាក់ក្មេងប្រុសនោះ (ខ្ញុំភ្លេចឈ្មោះ) ភ្លៀងហាក់បង្កើនកម្លាំងរិតតែខ្លាំងថែមទៀត។ ខ្ញុំបានចុចរក រថយន្តតាក់ស៊ីម៉ែត្រ តាម ហ្គ្រេប (Grab) ប៉ុន្តែលទ្ធផលដាក់ថា “សូមអភ័យទោស គ្មានរថយន្តតាក់ស៊ីនៅក្បែរអ្នកទេ នាពេលនេះ សោកស្ដាយផង!” សាររបស់ ហ្គ្រេប មិនបានធ្វើឱ្យខ្ញុំខកចិត្តអីទេ ខ្ញុំក៏ចុចម្ដងទៀត រករ៉ឺម៉កកង់បី (Tuk Tuk) ខ្ញុំគិតថា វាមិនចេះអត់ទេ។ ចុចភ្លាម ក្រុមហ៊ុនបន្តក់សារអក្សរ សួរថា រើសយក Grab Tuk Tuk ឬ Grab ធម្មតា?។ [Grab Tuk Tuk មានន័យថា ជារ៉ឺម៉កកង់បី ប្រចាំរបស់ក្រុមហ៊ុនផ្ទាល់ ដែលមានពណ៌បៃតង ហើយមានរូបសញ្ញា Grab Logo។ ចំណែក Grab ធម្មតា គឺជា រ៉ឺម៉កកង់បី ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកបើកបររៀងខ្លួន ដែលប្រើកម្មវិធី Grab អន្តរជាតិនេះ] ខ្ញុំបានជ្រើសយក Grab Tuk Tuk ដូច្នេះ បន្ទាប់ពីឃើញមានអ្នកបើកបរ (Driver) ចុចទទួលយល់ព្រមមកដឹកខ្ញុំហើយ ខ្ញុំក៏រំពៃចាំមើលរ៉ឺម៉កដែលមានពណ៌បៃតង។

ហើយឆ្លៀតពេលរង់ចាំជាង៣នាទីនោះ ខ្ញុំក៏ងាកសួរក្មេងប្រុសរួមដំណើរមកពីសហគមន៍ ដែលឈរក្បែរនោះដែរថា “អូនឯងចុចកម្មវិធីអីហៅហ្នឹង?” គាត់តបទាំងហាក់ដូចជាមិនសូវមានជំនឿចិត្តថា “កម្មវិធី ផាស់អាប់ (PassApp) ប៉ុន្តែ… អឹម! ដូចជា មិនសូវយល់ទេបង ដូចជាគេ ខេនស៊ែល (Cancel) ខ្ញុំវិញហើយ” ខ្ញុំក៏ណែនាំថា “ប្រើអានេះវិញទៅអូន Grab ស្រួលប្រើហើយទំនើបជាង បងហៅអម្បាញ់មិញ គេនឹងមកដល់ឥលូវហើយ”។ គ្នាក៏ឈ្ងោកមើលទូរស័ព្ទខ្ញុំ ហើយមើលទូរស័ព្ទខ្លួនឯង មិនដឹងថាកំពុងគិតអ្វីទេ គ្រាន់តែរអ៊ូតិចៗថា “អត់មានផង!”។ ភ្លាមនោះ មានរ៉ឺម៉កកង់បី ពណ៌លឿងមួយមកដល់ចតចំពីមុខពួកយើង (ពណ៌វាដូចពណ៌របស់ក្រុមហ៊ុន ផាស់អាប់)។ យុវជនជំទង់ ដូចជាត្រេកអរ ហើយស្ទុះរត់តម្រង់ទៅ និង ស្រែកលាខ្ញុំផង “នុះ! ទុកទុក ផិនខ្ញុំមកហើយ ខ្ញុំលាហើយបងស្រី!” ខ្ញុំដូចភាំងបន្តិច ហើយស្រែកទៅខ្លាំងៗ ប្រណាំងសំឡេងទឹកភ្លៀងថា “មើលស្លាកលេខបញ្ជាក់ផងអូន ប្រយ័ត្នច្រឡំផិនបងណា”។ គេស្រែកតបពីក្នុងអាទុកទុក មកថា “មិនច្រឡំទេបង ខ្ញុំទៅហើយ!” ។

ពេលដែលកូនចាមគួរស្រលាញ់នោះ ចាកចេញទៅបាត់មួយសន្ទុះ ខ្ញុំនៅតែខំរំពៃរកមើលអាទុកទុក ពណ៌បៃតង នៅតែមិនទាន់ឃើញទៀត។ ខ្ញុំឈរគិតដល់សម្ដីរបស់ក្មេងប្រុសសំគមមុនចាកចេញទៅនោះថា គេខេនស៊ែលវិញហើយ ចុះបើគេខេនស៊ែលវិញហើយ ម៉េចបានជាមុននេះ បែរជាមានគេមកទទួលវិញ? ខ្ញុំមិនបានគិតថា ក្មេងនោះឡើងលើអាទុកទុក ក្រុមហ៊ុន ហ្គ្រេប ដែលខ្ញុំបានហៅទេ។ ប៉ុន្តែជាទម្លាប់ គឺឧស្សាហ៍លើកទូរស័ព្ទមើល ដើម្បីឆែកថា អ្នកបើកបរបានមកដល់ត្រង់ណាហើយ។ ពេលលើកមើល ភ្ញាក់ព្រើត ព្រោះឃើញខ្លួនឯង កំពុងតែនៅលើដងវិថី ធ្វើដំណើរចេញទៅផុតពីមុខហាងកាហ្វេប្រោន បានឆ្ងាយណាស់ទៅហើយ ហើយទិសដៅ គឺទៅផ្ទះខ្ញុំហ្នឹងឯង។ ពេលនោះហាក់ដូចជាបាត់សមាធិបន្តិចដែរ មានកូនភ្លើងទោសៈមួយ ឆេះងឹមៗក្នុងចិត្ត។ “រំបល់យក៍! តាមពិតមុននេះជា រ៉ឺម៉កដែលឯងខំហៅទេតើស ចេះរត់ឡើងប្រុយទៅបាត់ទាំងមិនដឹងខ្យល់អីសោះ យ៉ាប់មែន ក្មេងនេះ!”

នៅក្នុងប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការរបស់ក្រុមហ៊ុន ដឹកជញ្ជូន កាលណាយើងកំពុងតែនៅលើដងផ្លូវ យើងមិនអាចចុចលុបចោល ឬ ផ្លាស់ប្ដូរ បានទេ។ ត្រូវរង់ចាំទាល់តែដំណើរមួយនោះចប់សព្វគ្រប់ជាស្ថាពរសិន ទើបអាចហៅរកការដឹកជញ្ជូនថ្មីមួយទៀតបាន។ ម្ល៉ោះហើយ ខ្ញុំត្រូវបង្ខំចិត្តងាកមកប្រើ កម្មវិធី ផាស់អាប់ ដែលជាកម្មវិធី ខ្ញុំមិនសូវចូលចិត្តប្រើ ព្រោះវាសម្បូរបញ្ហាច្រើន។ ចុចម្ដងហើយ ម្ដងទៀត ម្ដងហើយ ម្ដងទៀត ច្រើនសារណាស់ នៅតែគ្មាននរណាចុចទទួលខ្ញុំសោះ។ ភ្លៀងអត់មានស្រាកស្រាន្តទេ នៅតែខ្លាំងដូចព្យុះដដែល មើលម៉ោង គឺម៉ោង ១១ និង ១៥នាទី យប់ទៅហើយ។ មានទុកទុកមួយ ចុចទទួលហើយ គាត់ទូរស័ព្ទមកសាកសួរបញ្ចាក់ថា ខ្ញុំនៅទីណា ហើយប្រុងទៅណា ហើយអាចរង់ចាំបានទេ ព្រោះគាត់នៅឆ្ងាយបន្តិច។ គាត់ថាឱ្យចាំ ៣នាទី ព្រោះគាត់នៅត្រឡោកបែក។ ខ្ញុំអរសឹងអីហើយ តាមពិត ទោះពូនោះ ប្រាប់ថា ឱ្យនៅចាំ ១៥នាទី ឬ កន្លះម៉ោង ក៏ខ្ញុំព្រមដែរ ព្រោះខ្ញុំហាក់ដូចជាអស់សង្ឃឹមនឹងរករ៉ឺម៉កម៉ោងថ្មើណេះ ជាមួយទឹកជំនន់លិចទីក្រុងទាំងមូលទៅហើយនោះ។

ដូចសន្យា ៣នាទី ក្រោយ ស្រាប់តែឃើញ រ៉ឺម៉កកង់បី ពណ៌បៃតង ជាមួយ Grab Logo មកឈប់ចំពីមុខខ្ញុំ។ ខ្ញុំអត់ឆ្ងល់រឿងពណ៌ទៀតទេ ព្រោះពណ៌បៃតងដែលខ្ញុំរង់ចាំ វាបានចេញពណ៌លឿង ចំណែកអាពណ៌លឿងដែលខ្ញុំរង់ចាំ បានចេញពណ៌បៃតងវិញ។ ដូច្នេះ ខ្ញុំសន្មតថា នោះប្រហែលជា រ៉ឺម៉ក ដែលខ្ញុំហៅ បើទោះបីជាខ្ញុំ មើលទូរស័ព្ទដៃឃើញគេសរសេរថា Arriving… ដែលមានន័យថា ជិតមកដល់។ ខ្ញុំគិតថា មេឃភ្លៀងខ្លាំង អ៊ីនធើណិត ប្រហែលវាដើរយឺត ដូច្នេះ Arrived (បានមកដល់) និង Arriving (ជិតមកដល់) វាមិនសូវខុសគ្នាអីទេ។ ប៉ុន្តែ មុនចេញដំណើរ ខ្ញុំបានសួរបញ្ជាក់ប្អូនប្រុសអ្នកបើកនោះថា “អូនឯងជាអ្នកដែលខ្ញុំបានចុចហៅមុននេះហ្នឹង មែនទេ?” គាត់ឆ្លើយថា “អត់ទេបង ខ្ញុំជិះឆ្វែលរកម៉ូយតាមដំណើរធម្មតា ព្រោះមេឃភ្លៀងខ្លាំង អ៊ីនធើណិតធ្វើទុក្ខណាស់ ពិបាកប្រើ ខ្ញុំឃើញបងឈរ ទើបចត”។ ហ្អា! ចិត្តខ្ញុំពេលនោះ ចាប់ផ្ដើមថ្លឹងសភាពការណ៍ មុនសម្រេចចិត្ត។

ខ្ញុំគិតច្រើនណាស់ ខ្ញុំគិតថា ការមិនប្រើ App ក្រុមហ៊ុន ហើយជិះឆៅៗបែបនេះ គ្រោះថ្នាក់ណាស់ គេអាចដឹកយើងទៅប្លន់សម្លាប់បានដោយងាយ ព្រោះយប់ក៏ជ្រៅ ទីក្រុងក៏ជន់លិច មនុស្សរស់យកតែអាត្មាខ្លួនទេពេលនេះ។ ចិត្តមួយទៀត គិតថា ចុះបើពូនោះ (ដែលជិតមកដល់)​បែរជាដូរចិត្តមិនមកវិញ (ព្រោះមានអ្នកទទួល១ បានដូរចិត្តមិនមកវិញដោយសារឃើញផែនទីបង្ហាញមានទឹកលិចពេក)។ ចុះបើបោះបង់ម្នាក់នេះចោល ហើយស្រាប់តែលែងមានអីជិះរហូតដល់ព្រឹក មិនខ្ញុំត្រូវដេកនៅមុខហាងកាហ្វេនោះហើយឬ? តាមពិតខ្ញុំមានសាច់ញាតិបងប្អូន និង មិត្តភក្តិនៅភ្នំពេញច្រើនណាស់ តែខ្ញុំមានអត្តចរិតមួយ មិនចូលចិត្តរំខាន អ្នកដទៃ ហើយក៏មិនចូលចិត្តអ្នកដទៃណាមករំខានខ្ញុំវិញដែរ។ ចិត្តមួយទៀត គិតថា ខ្លួនអញជាអ្នកសាងបុណ្យកុសលមករហូត ជួយគេមករហូត ជាមនុស្សមានសមាធិខ្ពស់ម្នាក់ ហេតុអ្វីត្រូវជួបរឿងអកុសលទៅកើត? វាមិនអាចទេ ពេលនេះ ត្រូវតែចេញដំណើរទៅសិន ចាំគិតតាមផ្លូវទៀត។

រ៉ឺម៉ក បត់ត្រឡប់ក្រោយ ជិះតាមផ្លូវទំនប់ ត្រឡោកបែក ចេញបានបន្តិចដល់មុខសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ ពូតៃកុងទុកទុក ទូរស័ព្ទមកខ្ញុំ ព្រោះថា ពេលដែលខ្ញុំសម្រេចចិត្តចេញ ខ្ញុំបានចុច ខេនស៊ែលពូនោះតែម្ដងទៅ។ គាត់និយាយទូរស័ព្ទទាំងកំហឹង “ខ្ញុំបានមកដល់ហើយ ហេតុអ្វីបានជាចុចលុបចោលទៅវិញ?” ខ្ញុំក៏បាននិយាយអង្វរករ សូមកុំឱ្យគាត់ខឹង ព្រោះខ្ញុំច្រឡំនិងវង្វេងច្រើនណាស់មួយល្ងាចទើសយប់នេះ។ ខ្ញុំបាននិយាយសូមទោសគាត់យ៉ាងច្រើន និងសូមកុំឱ្យខឹង កុំប្រកាន់ ចាំខ្ញុំផ្ញើប្រាក់បង់ថ្លៃសេវាដឹកពេញថ្លៃ បូកជំងឺចិត្តផង។ ខ្ញុំបាន សូមឱ្យគាត់ផ្ញើលេខកុងធនាគារ ឬ វីង ដើម្បីខ្ញុំផ្ញើលុយទៅបង់ជូន ប៉ុន្តែសំឡេងគាត់គឺថា នៅតែខឹង “មិនបាច់ផ្ញើទេ! មិនចង់បានទេ! ប៉ុនហ្នឹងចុះ”។ ជិះបានបន្តិច គាត់ទូរស័ព្ទមកម្ដងទៀត ថា ដល់ណាហើយ? បើអាចផ្ទេរបាន គាត់ចង់ផ្ទេរ ខ្ញុំក៏នៅតែអះអាងដដែលថា នឹងផ្ញើលុយទៅសង ព្រោះពិបាករកគ្នា ផ្ទេរគ្នា ហើយក៏មិនដឹងត្រូវដោះស្រាយជាមួយអ្នកថ្មីនេះយ៉ាងម៉េចដែរ។

ប្រមាណជា ៣០ នាទី ពីនោះមកផ្ទះខ្ញុំ នៅតាមផ្លូវ ខ្ញុំបានសរសររឿងរ៉ាវជីវិត និងមេរៀនមួយក្នុងខួរក្បាលនេះ។ អារម្មណ៍ដែលខ្ញុំខឹងនឹងក្មេងប្រុសមូស្លីម ដ៏ក្មេងខ្ចីនោះ រលាយសាបសូន្យអស់រលីង ហើយនឹករឭកដល់គុណបុណ្យទៅវិញថា

“សំណាងណាស់ដែលមានរឿងនេះកើតឡើង បើគ្មានការច្រឡំ រ៉ឺម៉ក របស់ក្មេងប្រុសជំទង់នោះទេ គេនឹងជួបគ្រោះលំបាកមិនខាន” នៅក្នុងសាសនាគ្រីស ឬ សាសនាអ៊ីស្លាម គេនឹងពោលថា នេះជាសេណារីយ៉ូ ដែលព្រះជាម្ចាស់រៀបចំទុកជាមុន។ តែក្នុងពុទ្ធសាសនា គេអាចហៅថា ជាសម្ពាយនៃបុណ្យដែលរុញដំណោះស្រាយដែលត្រឹមត្រូវ ជាមួយលទ្ធផលល្អមួយក្នុងកាលៈទេសៈនៃគ្រោះអភ័ព្វ។ ខ្ញុំបានខមោទោសក្នុងចិត្ត ចំពោះទោសៈដែលកើតលើក្មេងប្រុសនោះ នៅប្រមាណជាមួយម៉ោងមុន។ គិតទៅមើល៍! បើសិនជា គេមិនច្រឡំទៅឡើងលើ រ៉ឺម៉កកង់បី ដែលខ្ញុំបានហៅនោះទេ ហើយខ្ញុំខ្លួនឯងជាអ្នកចាកចេញចោលគេវិញ តើនឹងមានរឿងអ្វីកើតឡើង?

គេនៅក្មេងខ្ចីសេចក្ដីណាស់ មិនសូវឆ្លាតវៃរហ័សរហួនទេ បើគិតអាយុ ប្រហែលកូនខ្ញុំ (គ្រាន់តែឧបមាថាបើនោះជាកូនខ្ញុំវិញ ក៏ការគិតស្ទើរស្រក់ទឹកភ្នែកអាណិតដែរ) ហើយ មកឈរតែម្នាក់ឯងកណ្ដាលយប់ស្ងាត់ លើដងវិថីរកមនុស្សក្បែរមិនឃើញ ក្រោមភ្លៀងព្យុះស្ទើរបាក់មេឃ និងស្វែងរកអ្នកជូនមិនបាន តើគ្នានឹងភិតភ័យយ៉ាងណាទៅ? អាចនឹងស្រែកយំផងក៏មិនដឹង! គិតចុះ គិតឡើង នៅតែពោលថ្លែងអរគុណព្រះជាម្ចាស់ (ដែលធ្វើឱ្យក្មេងនោះច្រឡំរ៉ឺម៉ក) ទោះបីជាខ្ញុំតែងហៅខ្លួនឯងថាជាមនុស្សឥតសាសនា ប៉ុន្តែក៏នៅតែជឿថា វាជាការរៀបចំជាមុនរបស់ព្រះណាមួយមិនខាន។

ក្រៅពីគិតដល់រឿងផ្សាយមេត្តានោះ ខ្ញុំនៅគិតដល់សុវត្ថិភាពនៃដំណើរខ្លួនឯងរហូតដល់ផ្ទះ។ ខ្ញុំមានវិធីសាស្ត្រមួយ គឺក្នុងអំឡុងពេលដែលខ្ញុំនៅក្បែរមនុស្សប្លែក ហើយមានក្ដីបារម្ភ ខ្ញុំតែងតែនិយាយពន្យល់ពីសច្ចធម៌ផ្សេងៗក្នុងពុទ្ធសាសនា ដែលផ្សារភ្ជាប់នឹងជីវិតអាជីវកម្មរបស់អ្នកនោះ។ ទោះបីជាមេឃភ្លៀង ក៏ខ្ញុំនៅតែប្រឹងនិយាយដោយសំឡេងខ្លាំងៗ។ ខ្ញុំពន្យល់ពីគុណធម៌មនុស្ស ប្រយោជន៍នៃការសាងបុណ្យ អ្វីទៅជាបុណ្យពិត អ្វីដែលមិនគួរធ្វើ… ជាដើម និងច្រើនទៀត។ សូម្បីតែការនិយាយថាសងលុយទៅពូតៃកុងទុកទុក ដែលមកមិនជួបនោះ ក៏ជាមេរៀន ដែលខ្ញុំចង់បង្ហាញដល់អ្នកបើកដែលកំពុងកាន់ចង្កូតពីមុខខ្ញុំនោះ ឱ្យយល់ច្បាស់ថា ធ្វើជាមនុស្សល្អ តើត្រូវធ្វើបែបណា?

គោលដៅរបស់ខ្ញុំ គឺ បើសិនជា ម្ចាស់រ៉ឺម៉កកង់បីនោះ មានចេតនាប៉ុនប៉ងអាក្រក់មកលើខ្ញុំ គេអាចពិចារណាសាជាថ្មី។ បើសិនជាឆាកជីវិតរបស់គេ មិនធ្លាប់ដែលជួបមនុស្សល្អណាដែលធ្លាប់ធ្វើឱ្យគេរំភើបចិត្តទេ គេនឹងជួប នោះគឺការបង្ហាញរបស់ខ្ញុំ។ ពេលទៅដល់ផ្ទះដោយសុវត្ថិភាព ខ្ញុំបាន ដកលុយចំនួន ៥ម៉ឺនរៀល ហុចឱ្យ ហើយប្រាប់ថា “ខ្ញុំឱ្យទាំងអស់ មិនបាច់អាប់ទេ”។ ជាធម្មតា ហាងឆេងរ៉ឺម៉កកង់បី ពីមុខវិទ្យាស្ថានភាសាបរទេស គឺតែ ១ម៉ឺនរៀលទេ ឬ ខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចអាស្រ័លស្ថានភាពចរាចរណ៍។ តៃកុងទុកទុកបៃតងនោះ កាន់លុយ ដែលខ្ញុំបានឱ្យ ហើយលើកសំពះឡើងលើក្បាលដោយអារម្មណ៍រំភើប ហើយនិយាយឮៗថា “អរគុណព្រះជាម្ចាស់! នេះជាលើកទី១ក្នុងជីវិតខ្ញុំហើយ ខ្ញុំរត់ទុកទុករាប់ឆ្នាំមិនដែលជួបទេ!”

ខ្ញុំមិនបានពន្យល់លម្អិតប្រាប់គេទេថា លុយនោះ មូលហេតុដែលខ្ញុំឱ្យគុណនឹង៥ដង​ព្រោះ ការបម្រើសេវាដឹកជញ្ជូនរបស់គាត់ ស្ថិតក្នុងកាលៈទេសៈដែលខ្ញុំមានតម្រូវមធ្យោបាយដឹកជញ្ជូនខ្ពស់។ ព្រោះវាជាម៉ោងយប់ដែលគ្រប់គ្នាបានចូលគេងភាគច្រើនទៅហើយ តែគេខំចេញរកស៊ី។ ព្រោះគេបានឆ្លើយប្រាប់ខ្ញុំតាមត្រង់ ពេលខ្ញុំសួរទាក់ទងនឹងរឿងការហៅតាមរយៈ ផាស់អាប់។ ព្រោះ គេបានដឹកខ្ញុំមកដល់ផ្ទះដោយសុវត្ថិភាព ខណៈដែលខ្ញុំបារម្ភក្រែងមិនមានសុវត្ថិភាព។ និង ខ្លះទៀត​ជាមេរៀន បង្ហាញឱ្យគេបានរៀនសូត្រពីគុណធម៌ជីវិតរស់របស់មនុស្ស។

ប្រញ៉ាប់ចូលក្នុងផ្ទះ ងូតទឹក ផ្លាស់សម្លៀកបំពាក់ ហើយបើកទូរស័ព្ទ ផ្ញើសារទៅ ពូម្ចាស់ទុកទុក ដែលខកខានដោយសារការលុបចោលរបស់ខ្ញុំ។ ដំបូង ខ្ញុំបានផ្ញើសារជាភាសាខ្មែរ តាម SMS Text ដែលមនុស្សសម័យនេះ ស្ទើរតែលែងប្រើទៅហើយ។ ក្រោយសរសេរផ្ញើទៅរួច បានមួយសន្ទុះ ទើបខ្ញុំនឹកឃើញថា គាត់ប្រហែលជានឹងមិនអានសារនេះទេ ហើយបើអាន ក៏គាត់មិនផ្ញើលេខគណនីធនាគារមកខ្ញុំដែរ ឬអាចថាគាត់គ្មានគណនីធនាគារ ឬ វីងផងក៏មិនដឹង។ ខ្ញុំក៏សម្រេចចិត្ត បញ្ចូលលុយក្នុងទូរស័ព្ទដៃគាត់ចំនួន $10។ ចប់សព្វគ្រប់ ទើបខ្ញុំអាចទទួលអារម្មណ៍ថាធូរស្បើយ បើមិនដូច្នោះទេ ខ្ញុំនឹងគ្មានថ្ងៃរស់នៅបានសុខស្រួលចិត្តឡើយ ខ្ញុំស្គាល់ចិត្តខ្លួនឯងច្បាស់ណាស់។

មូលហេតុដែលខ្ញុំមិនអាចបញ្ឈប់ខ្លួនឯង មិនឱ្យផ្ញើលុយទៅគាត់ ព្រោះខ្ញុំពិចារណាឃើញថា៖ ក្នុងអំឡុងពេលដែលខ្ញុំខំប្រឹងចុចស្វែងរក Drivers គ្មាននរណាម្នាក់ចុចទទួលខ្ញុំទេ ខ្ញុំមើលក្នុង App ឃើញសញ្ញារោទ៍លោតចេញពីម្នាក់ទៅម្នាក់ ដូចគេប៉ាសេបាល់ទាល់។ ខ្ញុំចុចហើយ ចុចទៀត ភាគច្រើនគេចុចផ្ដាច់ចោល។ ទម្រាំតែពូម្នាក់នោះ ព្រមទទួល ប្រហែលជាគាត់ជាមនុស្សដែលមានចិត្តមេត្តាធម៌ចំពោះអ្នកដទៃ។ ប្រហែលជាគាត់គិតថា មនុស្សកំពុងត្រូវការជំនួយ បើគេមិនត្រូវការចាំបាច់ គេមិនចុចហើយ ចុចទៀតដូច្នេះឡើយ ទើបគាត់ស្មគ្រទទួលទាំងដែលផ្ទះគាត់នៅឆ្ងាយពីកន្លែងខ្ញុំរង់ចាំ។ ដូច្នេះ ការលុបចោលរបស់ខ្ញុំ វាដូចជាវាយប្រហារសទ្ធារបស់គាត់ពេក។ ខ្ញុំក៏មិនចង់ឱ្យនរណាម្នាក់ឈឺចាប់ដោយសារខ្ញុំដែរ។ តាមពិតតម្លៃដែលគាត់មកដឹក ហើយខកទៅវិញនោះ បើត្រូវបង់ គឺប្រមាណតែ ៣ពាន់រៀលអីទេ។ តែខ្ញុំដាក់ចូលក្នុងគណនីលេខទូរស័ព្ទគាត់តែម្ដងចំនួន ៤ម៉ឺនរៀល ក្នុងហេតុផល សងជំងឺចិត្ត និង ពិន័យខ្លួនឯងផង។

ម៉ោងប្រមាណជា ១២ យប់ ទើបខ្ញុំរួចរាល់ក្នុងការធ្វើសមាធិ១ម៉ោង ហើយចូលគេងនៅម៉ោង ១ រំលងអធ្រាត្រ។